Radca prawny a adwokat: czym się różnią i kogo wybrać do swojej sprawy?

Radca prawny a adwokat: dziś to niemal ten sam zakres uprawnień. Od 1 lipca 2015 roku radca prawny może być obrońcą w sprawach karnych, o ile nie pozostaje w stosunku pracy. Realne różnice zostały trzy: możliwość zatrudnienia na etacie, odrębny samorząd i kolor żabotu przy todze.

Przez lata odpowiedź brzmiała prosto: adwokat broni w sprawach karnych, radca prawny obsługuje firmy. Ta granica przestała obowiązywać. Poniżej pokazujemy, co naprawdę różni oba zawody i kiedy ta różnica ma dla Ciebie, jako klienta, jakiekolwiek znaczenie praktyczne.

Co ich łączy

Zacznijmy od podobieństw, bo jest ich zdecydowanie więcej niż różnic. Oba zawody są zawodami zaufania publicznego i oba działają na tych samych zasadach:

• studia prawnicze, aplikacja (adwokacka albo radcowska) i zdany egzamin zawodowy, albo ustawowe przesłanki zwolnienia z aplikacji;
• wpis na listę prowadzoną przez izbę, z numerem wpisu i publicznie widocznym statusem;
• tajemnica zawodowa chroniąca to, co powiesz prawnikowi;
• obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu zawodu;
• odpowiedzialność dyscyplinarna przed rzecznikiem dyscyplinarnym własnego samorządu;
• prawo reprezentowania klienta przed sądami wszystkich instancji, w sprawach cywilnych, rodzinnych, gospodarczych, administracyjnych i pracowniczych.

Dlatego w naszym katalogu obie profesje są równorzędne. Możesz porównać wpisy: radca prawny a adwokat w jednym rejestrze, i filtrować po typie tylko wtedy, gdy naprawdę Ci na tym zależy.

Trzy różnice, które zostały

1. Etat

To jest najważniejsza różnica ustrojowa. Radca prawny może być zatrudniony na umowę o pracę, na przykład jako prawnik wewnętrzny w spółce, banku, szpitalu czy urzędzie. Adwokat nie może wykonywać zawodu, pozostając w stosunku pracy (wyjątkiem jest praca naukowa i naukowo-dydaktyczna). Adwokat pracuje więc w kancelarii, spółce prawniczej albo indywidualnie.

Z tej jednej zasady wyrosła cała historyczna specyfika obu zawodów: radcowie prawni obsadzili obsługę firm i instytucji, adwokaci pozostali przy klientach indywidualnych i sprawach karnych.

2. Obrona w sprawach karnych

Od 1 lipca 2015 roku radca prawny może być obrońcą w postępowaniu karnym i w sprawach o wykroczenia, pod warunkiem że nie pozostaje w stosunku pracy. Radca zatrudniony na etacie może występować w procesie karnym jako pełnomocnik (na przykład oskarżyciela posiłkowego, czyli pokrzywdzonego), ale nie jako obrońca oskarżonego.

Praktyczny wniosek: jeśli szukasz obrońcy, nie musisz z góry skreślać radców prawnych, ale musisz zapytać wprost, czy dany radca prowadzi obrony i czy nie jest zatrudniony na etacie. Adwokat takiego ograniczenia nie ma nigdy. Jeżeli sprawa jest karna, najprostszą drogą jest przejrzeć prawników od prawa karnego i zapytać o doświadczenie w obronach.

3. Samorząd i żabot

Adwokaci należą do izb adwokackich, których reprezentacją krajową jest Naczelna Rada Adwokacka. Radcowie prawni należą do okręgowych izb radców prawnych zrzeszonych w Krajowej Izbie Radców Prawnych. Dwa samorządy oznaczają dwa odrębne rejestry, dwa kodeksy etyki i dwa piony dyscyplinarne. Dla klienta ma to jedno znaczenie: skargę składa się do właściwej izby, a wpis sprawdza w odpowiednim rejestrze.

Na sali sądowej różnicę widać gołym okiem. Kolor żabotu (fragmentu przy todze) jest ustalony przepisami: zielony żabot to adwokat, niebieski to radca prawny. Dlatego w naszym katalogu przy każdym nazwisku widnieje mała kropka w kolorze żabotu. To jedyny w pełni uczciwy sposób, żeby na pierwszy rzut oka odróżnić profesje, i dlatego zbudowaliśmy na nim oznaczenia.

Porównanie w tabeli

Czy to znaczy, że honorarium jest inne?

Nie. Wysokość wynagrodzenia ustalasz w umowie z prawnikiem i zależy ona od sprawy, nie od tytułu zawodowego. Osobno funkcjonują stawki minimalne z rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości, na podstawie których sąd zasądza zwrot kosztów od strony przegrywającej. Rozporządzenia są dwa (jedno dla adwokatów, jedno dla radców prawnych), ale przewidują takie same kwoty. Jak to działa, wyjaśniamy w tekście o tym, jak liczy się koszty zastępstwa procesowego.

Kogo więc wybrać do swojej sprawy?

W praktyce tytuł zawodowy jest jednym z najmniej istotnych kryteriów. Znacznie ważniejsze jest to, czy prawnik faktycznie prowadzi sprawy takie jak Twoja.

• Sprawa karna, jesteś oskarżony lub podejrzany. Szukaj obrońcy z doświadczeniem w obronach. Adwokat zawsze może nim być, radca prawny tylko wtedy, gdy nie jest na etacie. Zapytaj wprost.
• Rozwód, alimenty, kontakty z dzieckiem. Oba zawody prowadzą takie sprawy. Kluczowe jest doświadczenie w sądzie rodzinnym i to, czy prawnik potrafi rozmawiać o ugodzie. Zobacz prawników od rozwodów i prawa rodzinnego.
• Firma, umowy, RODO, spory z kontrahentem. Tu radcowie prawni mają historycznie największą praktykę, ale adwokaci prowadzą je równie często. Pytaj o branżę.
• Odszkodowanie, spadek, spór z bankiem. Bez znaczenia, który tytuł. Znaczenie ma liczba podobnych spraw i to, czy prawnik jasno tłumaczy ryzyko.

Zanim podpiszesz pełnomocnictwo, zrób to samo w obu przypadkach: sprawdź wpis w rejestrze izby. Jak to zrobić w trzy minuty, opisaliśmy w tekście jak sprawdzić adwokata w rejestrze. Jeśli nie wiesz jeszcze, jakiej dziedziny prawa dotyczy Twoja sprawa, opisz ją w formularzu dopasowania, a my wskażemy dziedzinę i wyślemy zapytanie do prawników z Twojego miasta.

Najczęstsze pytania

Czy radca prawny może bronić w sprawie karnej?

Tak, od 1 lipca 2015 roku, pod warunkiem że nie pozostaje w stosunku pracy. Radca zatrudniony na etacie może w procesie karnym występować jako pełnomocnik, ale nie jako obrońca oskarżonego.

Kto jest „wyżej”: adwokat czy radca prawny?

Żaden. To dwa równorzędne zawody zaufania publicznego z osobnymi samorządami. Nie ma między nimi hierarchii, a zakres uprawnień procesowych jest dziś niemal identyczny.

Czy adwokat może być zatrudniony na umowę o pracę?

Nie, poza pracą naukową i naukowo-dydaktyczną. Radca prawny może pracować na etacie i to właśnie ta zasada jest źródłem historycznego podziału obu zawodów.

Po czym poznam adwokata i radcę prawnego na sali sądowej?

Po kolorze żabotu przy todze: zielony ma adwokat, niebieski radca prawny. To ustalone przepisami, a nie kwestia gustu.

Czy radca prawny jest tańszy od adwokata?

Nie ma takiej reguły. Honorarium wynika z umowy i zależy od zawiłości sprawy, a stawki minimalne, które sąd bierze pod uwagę przy zasądzaniu kosztów, są dla obu zawodów takie same.