01 · art. 1037 § 1 KC
Umowa na piśmie
Bez notariusza, ale tylko gdy w spadku są wyłącznie ruchomości, pieniądze, samochód czy sprzęt, bez nieruchomości i bez przedsiębiorstwa.
Dział spadku u notariusza lub wniosek o dział spadku w sądzie
Zgodni spadkobiercy dzielą spadek umową u notariusza, a przy sporze każdy z nich może złożyć wniosek do sądu za 500 zł albo 300 zł ze zgodnym projektem. Znajdź prawnika od spraw spadkowych w swoim mieście.
67 876 prawników wykonujących zawód bez rejestracji
Najczęściej szukane dziedziny
Przykładowy rachunek działu
Mieszkanie po rodzicach warte 600 000 zł
Dwoje dzieci, jedno przejmuje lokal i spłaca drugiemu 300 000 zł.
-
Wniosek do sądu ze zgodnym projektem 300 zł
art. 51 ust. 1 u.k.s.c.
-
Wniosek do sądu bez zgody 500 zł
art. 51 ust. 1 u.k.s.c.
-
Taksa notarialna maksymalna z VAT 3 899 zł
§ 3 pkt 5 taksy
-
PCC 2% od spłaty, w sądzie i u notariusza 6 000 zł
art. 7 ust. 1 pkt 2 PCC
300 zł
Wniosek o dział spadku ze zgodnym projektem
500 zł
Wniosek o dział spadku, gdy nie ma zgody
2%
PCC od spłaty za nieruchomość, w sądzie i u notariusza
10 lat
Najdłuższe rozłożenie spłaty na raty przez sąd
Opłaty z art. 51 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Podatek z art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Raty z art. 212 § 3 Kodeksu cywilnego, który stosuje się do działu spadku przez art. 1035.
Art. 1037 Kodeksu cywilnego
Dział spadku u notariusza czy w sądzie
Dział spadku następuje albo umową wszystkich spadkobierców, albo postanowieniem sądu na żądanie któregokolwiek z nich (art. 1037 § 1 KC). Wybór nie zależy od chęci, tylko od zgody. Jeśli choć jeden spadkobierca nie chce podpisać umowy, notariusz nic nie zrobi i zostaje wniosek do sądu. Jeśli wszyscy są zgodni, wybierasz między umową u notariusza a zgodnym wnioskiem do sądu, i tu decyduje wartość spadku.
Do chwili działu każdy spadkobierca ma udział w całym spadku, a nie w konkretnych rzeczach, i do tej wspólności stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 1035 KC). Sprzedaż udziału w samym mieszkaniu bez zgody pozostałych jest wobec nich bezskuteczna w takim zakresie, w jakim naruszałaby ich prawa przy dziale (art. 1036). Roszczenie o dział nie przedawnia się (art. 220 KC), więc spadek może stać niepodzielony latami, ale z każdym rokiem rosną nakłady i spory o nie.
| Cecha | Umowa u notariusza | Postanowienie sądu | Przepis |
|---|---|---|---|
| Kiedy możliwe | Tylko gdy zgodni są wszyscy spadkobiercy | Na wniosek każdego spadkobiercy, także wbrew innym | art. 1037 § 1 KC |
| Forma | Akt notarialny, gdy w spadku jest nieruchomość | Postanowienie sądu spadku | art. 1037 § 2 KC, art. 628 KPC |
| Opłata podstawowa | Taksa od wartości spadku, maksymalnie do 10 000 zł netto | 300 zł ze zgodnym projektem, 500 zł bez | § 3 taksy, art. 51 u.k.s.c. |
| PCC od spłat i dopłat | 2 % przy nieruchomości, pobiera notariusz | 2 %, deklaracja PCC-3 w 14 dni od uprawomocnienia | art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 10 PCC |
| Część spadku | Dowolnie | Tylko z ważnych powodów | art. 1038 KC |
| Nakłady, pożytki, długi | Tak, jak się umówicie | Rozstrzyga sąd; po uprawomocnieniu przepadają | art. 686 i 688 KPC |
| Nabycie spadku | Akt poświadczenia dziedziczenia wcześniej albo przy tej samej wizycie | Sąd może stwierdzić w tej samej sprawie, plus 100 zł | art. 681 KPC, art. 49 ust. 2 u.k.s.c. |
Umowny i sądowy dział spadku
Cztery drogi podziału spadku i kiedy każda z nich działa
02 · art. 1037 § 2 i § 3 KC
Akt notarialny
Obowiązkowy przy nieruchomości. Przy przedsiębiorstwie wystarczą podpisy notarialnie poświadczone, chyba że w firmie jest nieruchomość albo zarząd sukcesyjny.
03 · art. 622 § 2 i art. 688 KPC
Zgodny wniosek do sądu
Wszyscy podpisują projekt podziału, sąd wydaje postanowienie zgodne z nim. Opłata 300 zł bez względu na wartość spadku.
04 · art. 684 do 687 KPC
Sądowy dział przy sporze
Sąd sam ustala skład i wartość spadku, rozstrzyga o nakładach, pożytkach i długach, a spór o to, co należy do spadku, może zamknąć postanowieniem wstępnym.
Taksa notarialna, opłaty sądowe, PCC
Ile kosztuje dział spadku u notariusza i w sądzie
W sądzie opłata jest stała, 300 albo 500 zł, niezależnie od tego, czy dzielicie działkę za 80 000 zł, czy kamienicę. U notariusza taksę liczy się od ogólnej wartości majątku podlegającego działowi (§ 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia o taksie notarialnej), więc przy mieszkaniu w dużym mieście sąd wychodzi taniej o kilka tysięcy złotych.
Taksa z tabeli obok to stawka maksymalna; notariusz może pobrać mniej, ale nie więcej. Doliczasz 23 % VAT, wypisy aktu po 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę (§ 12) i opłatę sądową za wpis własności do księgi wieczystej, 200 zł (art. 42 ust. 1 u.k.s.c.), a przy wpisie udziału proporcjonalnie, nie mniej niż 100 zł. Połączenie działu ze zniesieniem współwłasności kosztuje w sądzie 1000 zł, a ze zgodnym projektem 600 zł (art. 51 ust. 2).
Pułapka, o której mało kto mówi, to podatek od czynności cywilnoprawnych. Płaci go spadkobierca, który dostaje ponad swój udział, od wartości tej nadwyżki (art. 4 pkt 5 i art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o PCC), a stawka przy nieruchomości to 2 %. Postanowienie sądu o dziale ze spłatami jest opodatkowane tak samo jak umowa (art. 1 ust. 1 pkt 3), tylko deklarację składasz sam w 14 dni od uprawomocnienia, a u notariusza pobiera go notariusz (art. 10 ust. 1 i 2). Dział bez spłat i dopłat podatku nie rodzi.
Rachunek pozycja po pozycji, ze stawkami pełnomocnika i trzema przykładami, rozpisaliśmy we wpisie ile kosztuje dział spadku u notariusza i w sądzie.
Taksa notarialna przy dziale spadku
Stawka maksymalna z § 3, od wartości całego dzielonego majątku
| Wartość spadku | Netto | Z VAT |
|---|---|---|
| 200 000 zł | 1 570 zł | 1 931,10 zł |
| 400 000 zł | 2 370 zł | 2 915,10 zł |
| 600 000 zł | 3 170 zł | 3 899,10 zł |
| 1 000 000 zł | 4 770 zł | 5 867,10 zł |
| 1 500 000 zł | 5 770 zł | 7 097,10 zł |
Dla porównania sąd, dla każdej z tych wartości: 300 zł ze zgodnym projektem albo 500 zł bez niego.
Art. 628 i art. 680 do 683 KPC
Wniosek o dział spadku, gdzie złożyć i co musi zawierać
Wniosek składa się do sądu spadku, czyli sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 628 KPC), a nie do sądu, w którego okręgu leży mieszkanie. Uczestnik może jednak zażądać, najpóźniej na pierwszej rozprawie, przekazania sprawy sądowi rejonowemu, w którego okręgu jest spadek albo jego znaczna część, albo w którym mieszkają wszyscy współspadkobiercy (art. 683).
Nie trzeba czekać na osobną sprawę o stwierdzenie nabycia spadku. Jeśli nie ma ani postanowienia, ani zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sąd stwierdzi nabycie w toku działu (art. 681), a opłatę 100 zł od tego wniosku pobiera się osobno (art. 49 ust. 2 u.k.s.c.). Współspadkobiercy muszą podać sądowi swój wiek, zawód, stan rodzinny, zarobki i majątek, także małżonka, oraz to, jak dotąd korzystali ze spadku (art. 682).
Gdy któryś spadkobierca nie chce brać udziału, to nie blokuje sprawy: sąd wezwie go do udziału i staje się uczestnikiem z samego wezwania (art. 510 § 2 KPC). Kiedy nie wiadomo, gdzie przebywa, sąd opiekuńczy ustanawia kuratora osoby nieobecnej (art. 184 KRO).
Co zawiera wniosek
- 1. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, albo wniosek o stwierdzenie w tej sprawie.
- 2. Spis inwentarza albo wskazanie majątku, który ma być podzielony.
- 3. Informację, jakie testamenty sporządził spadkodawca i gdzie się znajdują.
- 4. Przy nieruchomości dowody, że należała do spadkodawcy, najczęściej numer księgi wieczystej.
- 5. Proponowany sposób podziału: w naturze, ze spłatą albo przez sprzedaż.
- 6. Roszczenia o nakłady, pożytki i spłacone długi oraz darowizny do zaliczenia.
- 7. Dowód opłaty 300 albo 500 zł i odpisy dla uczestników.
Art. 686 i art. 688 w związku z art. 618 § 3 KPC
Co przepada po postanowieniu o dziale spadku
Po uprawomocnieniu postanowienia o dziale spadku nie można już dochodzić wzajemnych roszczeń o posiadanie rzeczy spadkowych, pobrane pożytki, nakłady i spłacone długi spadkowe, nawet jeżeli nikt ich w sprawie nie zgłosił. Tak wynika z art. 686 KPC, który każe sądowi rozstrzygnąć te roszczenia w postępowaniu działowym, w połączeniu z art. 688, który odsyła wprost do art. 618 § 3.
Nakłady
Remont za własne pieniądze
Brat, który po śmierci matki wymienił dach i okna, musi to zgłosić w dziale. Po prawomocnym postanowieniu nie pozwie już rodzeństwa o zwrot.
Pożytki
Czynsz z wynajmu
Siostra, która latami wynajmowała mieszkanie i brała cały czynsz, rozlicza się z tego w dziale. Kto tego nie podniesie, traci roszczenie o swoją część.
Długi spadkowe
Spłacony kredyt lub pogrzeb
Spłatę długu spadkodawcy z własnej kieszeni trzeba rozliczyć w tej samej sprawie. Później osobny pozew o zwrot będzie już niedopuszczalny.
To najmocniejszy powód, żeby przed złożeniem wniosku albo przed podpisaniem zgodnego projektu przejść z pełnomocnikiem przez całą historię spadku: kto mieszkał, kto płacił rachunki, kto remontował, kto dostał coś za życia rodziców. Zgodny projekt kończy sprawę szybko, ale zamyka też wszystko, czego w nim nie ujęto.
Art. 1039 do 1043 Kodeksu cywilnego
Scheda spadkowa i zaliczenie darowizn przy podziale spadku
Scheda spadkowa to wartość, którą spadkobierca faktycznie dostaje w dziale po zaliczeniu darowizn otrzymanych od zmarłego za życia. Obowiązek zaliczenia dotyczy dziedziczenia ustawowego między zstępnymi albo zstępnymi i małżonkiem (art. 1039 § 1), chyba że spadkodawca zwolnił z niego obdarowanego. Drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych się nie zalicza (§ 3), a koszty wychowania i wykształcenia tylko ponad przeciętną miarę w danym środowisku (art. 1043). Wartość darowizny liczy się według jej stanu z chwili darowania, ale według cen z chwili działu (art. 1042 § 2).
Przykład 1 · art. 1042 § 1
Syn dostał za życia 100 000 zł
- Spadek do podziału
- 600 000 zł
- Doliczona darowizna
- + 100 000 zł
- Podstawa, po połowie
- 350 000 zł
- Syn, po zaliczeniu darowizny
- 250 000 zł
- Córka
- 350 000 zł
Bez zaliczenia każde dostałoby 300 000 zł. Różnica 50 000 zł to typowy przedmiot sporu w sądowym dziale.
Przykład 2 · art. 1040
Darowizna większa niż scheda
Ten sam spadek, ale syn dostał wcześniej mieszkanie warte dziś 800 000 zł. Podstawa to 1 400 000 zł, scheda każdego 700 000 zł, a darowizna ją przewyższa.
Syn nie oddaje nadwyżki, ale w dziale nie uwzględnia się ani jego, ani tej darowizny. Cały spadek za 600 000 zł przypada córce, a syn zatrzymuje mieszkanie z darowizny.
Zaliczenie działa tylko przy dziedziczeniu ustawowym (art. 1039 § 1). Przy dziedziczeniu z testamentu tych przepisów się nie stosuje, a darowizny wracają do gry dopiero przy zachowku, więc najpierw ustal podstawę dziedziczenia.
Art. 211, 212 i 1044 KC przez art. 1035
Dział spadku nieruchomości ze spłatą, w naturze albo przez sprzedaż
Sąd dzieli spadek na jeden z czterech sposobów, a spadkobierca może żądać podziału w naturze, chyba że byłby sprzeczny z prawem, z przeznaczeniem rzeczy albo znacznie zmniejszyłby jej wartość (art. 211 KC). Mieszkania w bloku fizycznie się nie dzieli, więc najczęściej wybór jest między spłatą a sprzedażą.
01 · art. 211 i 212 § 1 KC
Podział w naturze
Każdy dostaje konkretne rzeczy, a różnice wartości wyrównują dopłaty. Działkę sąd może podzielić fizycznie i obciążyć części służebnościami.
02 · art. 212 § 2 i § 3 KC
Przyznanie jednemu ze spłatą
Mieszkanie dostaje jeden spadkobierca i spłaca pozostałych. Sąd może rozłożyć spłatę na raty, łącznie najwyżej na dziesięć lat, z odsetkami.
03 · art. 625, art. 1066 i 1067 KPC
Sprzedaż i podział pieniędzy
Gdy nikt nie chce albo nie może spłacić, sąd zarządza sprzedaż. Nieruchomość idzie wtedy na licytację publiczną prowadzoną jak egzekucja.
04 · art. 1044 KC
Wspólnie dla dwóch
Na żądanie dwóch lub więcej spadkobierców sąd przyzna im rzecz jako współwłasność w ułamkach, a resztę rozliczy z pozostałymi.
Przy spłacie sąd oznacza termin, sposób zapłaty i odsetki, a w razie potrzeby zabezpieczenie; raty nie mogą łącznie przekroczyć dziesięciu lat (art. 212 § 3 KC). Na wniosek dłużnika w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd może odroczyć termin rat już wymagalnych. Gdy spadkobierca, który dostał mieszkanie, nie włada nim, postanowienie nakazuje pozostałym jego wydanie albo opróżnienie w oznaczonym terminie (art. 624 KPC w związku z art. 688).
Od śmierci spadkodawcy do wpisu w księdze
Sprawa o dział spadku krok po kroku
-
Krok 1
Nabycie spadku
Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza albo postanowienie sądu. W sądowym dziale można to załatwić w tej samej sprawie.
-
Krok 2
Spis majątku i roszczeń
Nieruchomości z księgami, rachunki, samochody, długi, a obok nich nakłady, pożytki i darowizny do zaliczenia.
-
Krok 3
Umowa albo wniosek
Zgoda wszystkich to notariusz albo zgodny wniosek za 300 zł. Brak zgody to wniosek za 500 zł i zwykle wycena biegłego.
-
Krok 4
Podatek i księga wieczysta
PCC od spłat w 14 dni od uprawomocnienia, potem wniosek o wpis właściciela do księgi wieczystej za 200 zł.
Adwokat albo radca prawny
Adwokat od działu spadku, kiedy się opłaca
Gdy są nakłady i pożytki
Każde niezgłoszone roszczenie przepada po uprawomocnieniu. Pełnomocnik zbiera faktury, umowy najmu i potwierdzenia przelewów, zanim sąd zamknie sprawę.
Gdy spór dotyczy wartości
Skład i wartość spadku ustala sąd (art. 684 KPC), zwykle przez biegłego rzeczoznawcę. Od tego, jak sformułujesz zarzuty do opinii, zależy wysokość spłaty.
Gdy w tle są darowizny
Zaliczenie na schedę potrafi przesunąć dziesiątki tysięcy złotych między rodzeństwem, a przy testamencie nie działa wcale. To trzeba policzyć przed wnioskiem.
Sprawdź wpis, zanim zapłacisz
Każdy adwokat i radca prawny ma numer wpisu na listę prowadzoną przez izbę; w naszym katalogu widzisz go przy profilu razem ze statusem, a specjalizację prawnik wskazuje sam na swoim profilu. Szerszy obraz spraw po śmierci bliskiej osoby daje strona o stwierdzeniu nabycia spadku i sprawach spadkowych. Gdy spadek jest zadłużony, pierwsze jest odrzucenie spadku w terminie sześciu miesięcy, a gdy mieszkanie należy do was także z innego tytułu niż dziedziczenie, sprawdź zniesienie współwłasności nieruchomości. Pominięci w testamencie dochodzą swojego przez zachowek.
Częste pytania
Dział spadku w pytaniach, które zadajecie najczęściej
- Dział spadku u notariusza czy w sądzie, co wybrać?
- Notariusz wchodzi w grę tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni i przyjdą podpisać umowę (art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego). Przy braku zgody zostaje sąd, bo wniosek może złożyć każdy spadkobierca. Przy drogiej nieruchomości sąd bywa tańszy: opłata jest stała, 300 albo 500 zł, a taksa notarialna rośnie z wartością spadku.
- Ile kosztuje dział spadku u notariusza?
- Taksa zależy od ogólnej wartości majątku podlegającego działowi (§ 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia o taksie notarialnej). Przy mieszkaniu za 600 000 zł stawka maksymalna wynosi 3 170 zł netto, czyli 3 899,10 zł z VAT. Do tego wypisy po 6 zł netto za stronę, opłata za wpis do księgi wieczystej i podatek od spłat, jeśli są.
- Ile kosztuje wniosek o dział spadku?
- Opłata od wniosku o dział spadku wynosi 500 zł, a gdy wniosek zawiera zgodny projekt działu, 300 zł (art. 51 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Połączenie działu ze zniesieniem współwłasności kosztuje 1000 zł albo 600 zł przy zgodnym projekcie. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w tym samym piśmie to dodatkowe 100 zł.
- Czy można zrobić dział spadku bez notariusza?
- Tak, ale tylko gdy w spadku nie ma nieruchomości ani przedsiębiorstwa. Umowa o dział spadku z nieruchomością wymaga aktu notarialnego (art. 1037 § 2 KC), a z przedsiębiorstwem co najmniej podpisów notarialnie poświadczonych (§ 3). Samochód, oszczędności czy ruchomości spadkobiercy mogą podzielić zwykłą umową na piśmie.
- Czy dział spadku jest możliwy bez jednego spadkobiercy?
- Umowny nie, bo umowę zawierają wszyscy spadkobiercy (art. 1037 § 1 KC). Sądowy tak: wniosek może złożyć każdy z nich, a sąd wzywa pozostałych do udziału w sprawie (art. 510 § 2 KPC). Gdy miejsce pobytu spadkobiercy jest nieznane, ustanawia się dla niego kuratora osoby nieobecnej (art. 184 KRO).
- Czy od działu spadku płaci się podatek?
- Podatek od czynności cywilnoprawnych płaci się tylko od spłat i dopłat, czyli od wartości tego, co spadkobierca dostaje ponad swój udział (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f i art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o PCC). Stawka przy nieruchomości to 2 %. Dotyczy to także postanowienia sądu (art. 1 ust. 1 pkt 3). Dział bez spłat nie rodzi PCC.
- Dział spadku w sądzie, ile trwa?
- Przy zgodnym wniosku sąd wydaje postanowienie odpowiadające projektowi, często na jednym posiedzeniu (art. 622 § 2 KPC w związku z art. 688). Gdy spadkobiercy spierają się o wartość, nakłady albo darowizny, sprawa wymaga zwykle wyceny biegłego i kilku rozpraw, więc trwa znacznie dłużej. Przepis nie wyznacza tu żadnego terminu.
- Czy w sprawie o dział spadku można dochodzić zachowku?
- Nie. Zachowek to roszczenie pieniężne przeciwko spadkobiercy albo obdarowanemu, dochodzone w osobnym procesie. W dziale spadku sąd rozstrzyga o zapisach zwykłych, posiadaniu rzeczy, pożytkach, nakładach i spłaconych długach (art. 686 KPC). Wynik działu wpływa jednak na to, kto ile dostał, co ma znaczenie przy liczeniu zachowku.
- Czy można zrobić częściowy dział spadku?
- Umowny tak, bez żadnych warunków (art. 1038 § 2 KC). Sądowy co do zasady musi objąć cały spadek, a do części można go ograniczyć tylko z ważnych powodów, na przykład gdy w spadku jest przedsiębiorstwo (art. 1038 § 1 i § 3). Gdy sprawa się toczy, reszta majątku pozostaje we współwłasności spadkobierców.
Podstawa: Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566), ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191), Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236). Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Znajdź prawnika od działu spadku
67 876 adwokatów i radców prawnych z rejestrów NRA i KIRP, z numerem wpisu do sprawdzenia. Wybierz miasto i skontaktuj się z prawnikiem bezpośrednio. Masz pytanie przed pierwszą rozmową? Zadaj je i dostaniesz ogólną informację prawną.