Sąd okręgowy unieważnia małżeństwo tylko z ośmiu przyczyn z Kodeksu rodzinnego, istniejących w chwili ślubu. Pozew kosztuje 200 zł, trzy razy mniej niż rozwód. Znajdź prawnika od spraw rodzinnych w swoim mieście.
67 897 prawników wykonujących zawód bez rejestracji
Najczęściej szukane dziedziny
Unieważnienie nie kończy małżeństwa, tylko stwierdza, że od początku było wadliwe. Sprawy prowadzą adwokaci i radcowie prawni od prawa rodzinnego; specjalizację prawnik wskazuje na swoim profilu.
Opłaty z art. 27 pkt 2 i art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Terminy z art. 15[1] § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stawka minimalna pełnomocnika jest w obu sprawach ta sama, 720 zł (§ 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o opłatach za czynności adwokackie).
Art. 10 do 22 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Małżeństwo może być unieważnione tylko z przyczyn przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (art. 17 KRO), a każda z nich musi istnieć w chwili ślubu. Katalog jest zamknięty. To, co wydarzyło się po ślubie, czyli zdrada, przemoc, uzależnienie, porzucenie albo po prostu koniec uczucia, może uzasadniać rozwód albo separację, ale nigdy unieważnienie. Sąd nie ocenia, czy małżeństwo się udało, tylko czy zostało ważnie zawarte.
Dlatego pierwsza rozmowa z prawnikiem zaczyna się zwykle od daty: co wiedziałeś w dniu ślubu, czego nie wiedziałeś i kiedy się dowiedziałeś. Od tej daty zależy, czy prawo do unieważnienia jeszcze istnieje. Przy części przyczyn gaśnie po sześciu miesiącach, przy innych z chwilą, gdy przeszkoda ustanie, a przy dwóch nie gaśnie nigdy.
Przesłanki unieważnienia małżeństwa
Przyczyn jest osiem, a każda ma własne reguły: inną osobę uprawnioną do pozwu i inny moment, w którym prawo do unieważnienia wygasa. Na tym polega najczęstszy błąd w tej sprawie. Pierwsza żona bigamisty może pozwać, bo ma interes prawny, ale przy błędzie co do tożsamości pozwać może tylko małżonek, który się pomylił.
01 · art. 10 KRO
Mężczyzna poniżej 18 lat, kobieta poniżej 16 lat albo między 16 a 18 bez zezwolenia sądu opiekuńczego.
02 · art. 11 KRO
Jeden z małżonków był w chwili ślubu ubezwłasnowolniony całkowicie.
03 · art. 12 KRO
Stan istniał w chwili ślubu, a sąd nie zezwolił na zawarcie małżeństwa.
04 · art. 13 KRO
Jeden z małżonków pozostawał w chwili ślubu w innym związku małżeńskim.
05 · art. 14 KRO
Krewni w linii prostej, rodzeństwo, powinowaci w linii prostej bez zezwolenia sądu.
06 · art. 15 KRO
Małżeństwo zawarli przysposabiający i przysposobiony.
07 · art. 15[1] KRO
Stan wyłączający świadome wyrażenie woli, błąd co do tożsamości drugiej strony albo bezprawna groźba.
08 · art. 16 KRO
Ślub przez pełnomocnika bez zezwolenia sądu albo na nieważnym lub odwołanym pełnomocnictwie.
W każdej sprawie powództwo może wytoczyć także prokurator (art. 22 KRO), a odpis każdego pozwu o unieważnienie sąd doręcza prokuratorowi i zawiadamia go o terminach rozprawy (art. 449 § 1 KPC). To odróżnia tę sprawę od rozwodu, w którym prokurator udziału nie bierze.
Konkordat, art. 10 ust. 3 i 4
To dwie niezależne sprawy przed dwoma różnymi sądami. O ważności małżeństwa kanonicznego orzeka wyłącznie władza kościelna, a o skutkach małżeństwa w prawie polskim wyłącznie sądy państwowe (art. 10 ust. 3 i 4 konkordatu). Wyrok sądu kościelnego nie zmienia stanu cywilnego: w akcie małżeństwa nadal figurujecie jako małżonkowie, trwa wspólność majątkowa i dziedziczenie ustawowe.
Unieważnia małżeństwo cywilne i konkordatowe w zakresie skutków cywilnych. Pełnomocnikiem jest adwokat albo radca prawny, których znajdziesz w naszym katalogu.
Stwierdza nieważność małżeństwa sakramentalnego według prawa kanonicznego. Pełnomocnikiem jest adwokat kościelny, zatwierdzony przez sąd kościelny, a nie przez izbę adwokacką.
Kto dostał wyrok stwierdzający nieważność ślubu kościelnego i chce być wolny także w świetle prawa, potrzebuje jeszcze rozwodu albo unieważnienia w sądzie okręgowym. Przyczyny kanoniczne są szersze niż te z Kodeksu rodzinnego, więc zwykle drogą jest sprawa rozwodowa, a nie unieważnienie.
Różnice przepis po przepisie
Gdy istnieje przyczyna unieważnienia, wybór nie jest oczywisty, bo skutki wobec dzieci i majątku są podobne (art. 21 KRO), a różnią się opłatą, kręgiem osób, które mogą pozwać, i tym, co dzieje się po rozwodzie. Po prawomocnym rozwodzie unieważnienie jest już niemożliwe, poza pokrewieństwem i bigamią (art. 18 KRO), więc kolejność ma znaczenie.
| Cecha | Unieważnienie | Rozwód | Przepis |
|---|---|---|---|
| Podstawa | Przeszkoda albo wada z chwili ślubu, katalog zamknięty | Zupełny i trwały rozkład pożycia | art. 17 i art. 56 § 1 KRO |
| Opłata od pozwu | 200 zł | 600 zł | art. 27 pkt 2 i art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c. |
| Kto może pozwać | Zależnie od przyczyny także osoba trzecia i prokurator | Tylko małżonek | art. 10 do 16, art. 22 KRO |
| Wina | Sąd orzeka o złej wierze przy zawarciu | Sąd orzeka o winie rozkładu | art. 20 i art. 57 KRO |
| Dzieci i majątek | Odpowiednio jak przy rozwodzie | Orzeczenie w wyroku | art. 21 KRO |
| Po ustaniu małżeństwa | Tylko pokrewieństwo i bigamia | Niemożliwy | art. 18 KRO |
| Śmierć strony w toku sprawy | Postępowanie się zawiesza, może być kontynuowane | Postępowanie się umarza | art. 446 i art. 450 KPC |
| Domniemanie ojcostwa | 300 dni od unieważnienia | 300 dni od ustania | art. 62 § 1 KRO |
Małżonek, który w chwili ślubu wiedział o przyczynie unieważnienia, jest w złej wierze (art. 20 § 2 KRO) i traktuje się go jak winnego rozkładu pożycia, także przy alimentach.
W unieważnieniu nie wystarczy przyznanie faktów przez drugą stronę (art. 431 KPC), a udział prokuratora i biegłych wydłuża proces. Zgodny rozwód bez orzekania o winie bywa szybszy.
Przy bigamii i pokrewieństwie unieważnienia można żądać po śmierci małżonka, co zmienia krąg spadkobierców. Jeśli pozew złożył zmarły, sprawę mogą prowadzić jego zstępni (art. 19 § 2).
Sprawy małżeńskie w KPC
Pozew składa się do sądu okręgowego (art. 17 pkt 1 KPC) w okręgu ostatniego wspólnego zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa; w innym wypadku do sądu miejsca zamieszkania pozwanego, a dopiero potem powoda (art. 41 KPC). Opłata wynosi 200 zł. Wniosek o wszczęcie takiej sprawy potocznie nazywa się wnioskiem o unieważnienie małżeństwa, ale formalnie jest to pozew i toczy się proces.
Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych (art. 427 KPC). Pełnomocnik potrzebuje pełnomocnictwa udzielonego do tej konkretnej sprawy (art. 426). Wyroku nie można oprzeć wyłącznie na uznaniu powództwa ani przyznaniu faktów (art. 431), więc nawet gdy druga strona wszystko przyzna, przyczynę trzeba udowodnić: aktem stanu cywilnego poprzedniego małżeństwa przy bigamii, postanowieniem o ubezwłasnowolnieniu, opinią biegłego psychiatry przy chorobie psychicznej, świadkami i dokumentami przy groźbie.
Gdy w toku sprawy umrze jeden z małżonków, postępowanie zawiesza się (art. 450 § 1 KPC). Zstępni powoda mają sześć miesięcy na wniosek o jego podjęcie (§ 2), a w miejsce zmarłego pozwanego sąd ustanawia kuratora (§ 3). Przy rozwodzie śmierć małżonka kończy sprawę umorzeniem (art. 446).
Od podejrzenia do prawomocnego wyroku
Krok 1
Która z ośmiu przyczyn, czy istniała w dniu ślubu i kiedy o niej wiesz. Przy błędzie lub groźbie liczy się każdy tydzień.
Krok 2
Odpisy aktów z urzędu stanu cywilnego, orzeczenia sądów, dokumentacja leczenia, lista świadków.
Krok 3
Z opłatą 200 zł i wnioskiem o zabezpieczenie alimentów na dzieci na czas procesu, jeśli są potrzebne od razu.
Krok 4
Z udziałem prokuratora i często biegłego. Prawomocny wyrok ma skutek wobec wszystkich (art. 435 § 1 KPC) i trafia do akt stanu cywilnego.
Ustawa o kosztach sądowych, rozporządzenie o opłatach
Opłata od pozwu o unieważnienie małżeństwa to stałe 200 zł, niezależne od majątku. Stawka minimalna adwokata i radcy prawnego wynosi 720 zł, tyle samo co przy rozwodzie. Stawka minimalna to kwota, którą sąd przyznaje w rozliczeniu kosztów, a nie cennik kancelarii; wynagrodzenie ustalasz z pełnomocnikiem w umowie. Osobno płaci się opłatę skarbową od pełnomocnictwa i zaliczki na biegłych, które ustala sąd.
Kto nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych i o pełnomocnika z urzędu. Wszystkie pozycje, z przykładami rachunku i porównaniem z rozwodem, rozkładamy we wpisie ile kosztuje unieważnienie małżeństwa w sądzie i u adwokata.
Adwokat albo radca prawny
Sześć miesięcy przy błędzie albo groźbie to mało, jeśli trzeba zebrać dokumenty. Spóźniony pozew sąd oddali bez badania, czy przyczyna istniała.
Choroba psychiczna z chwili ślubu wymaga opinii psychiatry o stanie sprzed lat. Pełnomocnik wie, jakie dokumenty leczenia zabezpieczyć i jak sformułować pytania do biegłego.
Wyrok rozstrzyga o władzy rodzicielskiej i alimentach jak przy rozwodzie. Zła wiara drugiej strony wpływa na zakres alimentów i na podział majątku.
Każdy adwokat i radca prawny ma numer wpisu na listę prowadzoną przez izbę; w naszym katalogu widzisz go przy profilu razem ze statusem. Jeśli przyczyny unieważnienia nie ma, porównaj rozwód krok po kroku i separację zamiast rozwodu. Po wyroku dochodzą zwykle podział majątku wspólnego i alimenty na dziecko, a gdy dziecko urodziło się w ciągu 300 dni od unieważnienia, także zaprzeczenie ojcostwa.
Częste pytania
Podstawa: Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236), Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 215), konkordat (Dz.U. 1998 nr 51 poz. 318). Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
67 897 adwokatów i radców prawnych z rejestrów NRA i KIRP, z numerem wpisu do sprawdzenia. Wybierz miasto i skontaktuj się z prawnikiem bezpośrednio. Masz pytanie przed pierwszą rozmową? Zadaj je i dostaniesz ogólną informację prawną.