Zaprzeczenie ojcostwa, uznanie ojcostwa i ustalenie ojcostwa: terminy i pozew
Na zaprzeczenie ojcostwa masz rok od dnia, w którym dowiedziałeś się, że dziecko od Ciebie nie pochodzi, a nie sześć miesięcy od porodu. Pozew kosztuje 200 zł i idzie do sądu rejonowego. Znajdź prawnika od spraw rodzinnych, zanim termin zacznie pracować przeciwko Tobie.
67 450 prawników wykonujących zawód bez rejestracji
Rejestr na żywo
wpis do rejestruPrawdziwe wpisy z naszej bazy. Sprawy o pochodzenie dziecka prowadzą adwokaci i radcowie prawni od prawa rodzinnego; specjalizację prawnik wskazuje na swoim profilu.
Te cztery liczby dzielą się na dwie pary. Kto chce ojcostwo obalić, płaci 200 zł i ma na to rok. Kto chce ojcostwo ustalić, nie płaci nic, bo ustawa zwalnia go z kosztów sądowych z mocy prawa. Jedyny koszt wspólny to pełnomocnik, a 480 zł jest stawką minimalną z rozporządzenia, czyli kwotą zwracaną przez przegrywającego, nie cennikiem kancelarii.
Art. 63 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Termin na zaprzeczenie ojcostwa: rok, i liczony od innego dnia niż podaje pół internetu
Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Tak brzmi art. 63 KRO od 30 listopada 2019 roku, kiedy weszła w życie ustawa z 16 października 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2089). Przed tą datą przepis mówił o sześciu miesiącach liczonych od dnia, w którym mąż dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Zmieniła się nie tylko długość terminu, ale przede wszystkim zdarzenie, od którego on biegnie, i to jest różnica, która decyduje o sprawie.
Pod starym przepisem mężczyzna, który poznał prawdę po pięciu latach, nie miał już żadnego roszczenia, bo jego termin skończył się pół roku po porodzie. Dziś ten sam mężczyzna dostaje rok liczony od dnia, w którym się dowiedział. Sufitem pozostaje pełnoletność dziecka. Sprawdź to w pierwszej kolejności, bo część poradników i część odpowiedzi generowanych przez wyszukiwarki nadal powtarza brzmienie sprzed sześciu lat.
| Kto wytacza powództwo | Brzmienie do 29 listopada 2019 r. | Stan obowiązujący | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Mąż matki | Sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę | Rok od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później niż do pełnoletności dziecka | art. 63 KRO |
| Matka | Sześć miesięcy od urodzenia dziecka, bez względu na to, co wiedziała | Rok od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko nie pochodzi od męża, nie później niż do pełnoletności dziecka | art. 69 § 1 KRO |
| Dziecko po osiągnięciu pełnoletności | Trzy lata od osiągnięcia pełnoletności | Rok od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża matki; gdy dowiedziało się wcześniej, termin biegnie od dnia pełnoletności | art. 70 § 1 KRO |
| Mężczyzna, który uznał ojcostwo | Sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi | Rok od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi | art. 78 § 1 KRO |
| Prokurator | Bez terminu | Bez terminu, dopóki dziecko żyje; po śmierci dziecka tylko do dnia, w którym osiągnęłoby pełnoletność | art. 86 KRO |
Ustawa zmieniająca ma własny przepis przejściowy. Art. 5 ust. 1 kazał stosować nowe brzmienie także do spraw wszczętych i niezakończonych przed 30 listopada 2019 roku, a art. 5 ust. 2 zastrzegł, że termin dziecka nie mógł skończyć się wcześniej niż po trzech latach od tej daty. Ten okres ochronny minął 30 listopada 2022 roku, więc dziś liczą się już wyłącznie terminy z tabeli.
Art. 62, 72 i 84 KRO
Zaprzeczenie, bezskuteczność uznania i ustalenie ojcostwa: trzy różne sprawy
O tym, którą sprawę wnosisz, nie decyduje Twoja sytuacja rodzinna, tylko to, skąd wzięło się ojcostwo w akcie urodzenia. Jeżeli wpisano mężczyznę dlatego, że był mężem matki, obala się domniemanie i sprawa nazywa się zaprzeczeniem ojcostwa. Jeżeli wpisano go dlatego, że złożył oświadczenie w urzędzie stanu cywilnego, domniemania nie ma, więc nie ma czego zaprzeczać: wnosi się o ustalenie bezskuteczności uznania. A jeżeli w akcie urodzenia nie ma ojca w ogóle, idzie się po sądowe ustalenie ojcostwa. Pomyłka w nazwie żądania kosztuje zwrot pozwu i stracone tygodnie.
| Sprawa | Kiedy to ta sprawa | Kto może ją wytoczyć | Opłata | Podstawa |
|---|---|---|---|---|
| Zaprzeczenie ojcostwa | Ojcem jest mąż matki z mocy domniemania, bo dziecko urodziło się w małżeństwie albo przed upływem 300 dni od jego ustania | Mąż matki, matka, dziecko po pełnoletności, prokurator | 200 zł | art. 62 i 63 do 70[1] KRO, art. 27 pkt 4 u.k.s.c. |
| Ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa | Ojcostwo powstało z oświadczenia złożonego w urzędzie stanu cywilnego, a nie z domniemania | Mężczyzna, który uznał, matka, która potwierdziła, dziecko po pełnoletności, prokurator | 200 zł | art. 78 do 83 KRO, art. 27 pkt 5 u.k.s.c. |
| Sądowe ustalenie ojcostwa | Ojcostwa nie ustalono w ogóle albo domniemanie zostało obalone, a ojciec nie chce uznać dziecka | Dziecko, matka, domniemany ojciec, prokurator | 0 zł | art. 84 do 86 KRO, art. 96 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c. |
Kiedy działa domniemanie
Gdy dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia (art. 62 § 1 KRO). Domniemania nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji, i to zdanie ratuje wiele spraw, bo o separacji rzadko kto pamięta. Skutki majątkowe separacji opisujemy przy rozdzielności majątkowej.
Gdy matka zdążyła wyjść za mąż
Art. 62 § 2 KRO: jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania małżeństwa, ale już po zawarciu przez matkę drugiego związku, domniemywa się ojcostwo drugiego męża. Pierwszy mąż nie jest wtedy pozwanym. Wyjątek dotyczy dziecka poczętego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji, na którą zgodę wyraził pierwszy mąż.
Kiedy zaprzeczenie jest zamknięte
Art. 68 KRO stawia barierę bezwarunkową: zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę. Badanie DNA niczego tu nie zmienia, bo przepis nie pyta o geny, tylko o zgodę.
Ustawa o kosztach sądowych i rozporządzenia o opłatach
Ile kosztuje sprawa o ojcostwo: 200 zł przy zaprzeczeniu, zero przy ustaleniu
Ustawodawca rozdzielił te dwie sytuacje świadomie: kto chce ojcostwo obalić, płaci opłatę stałą 200 zł, a kto chce je ustalić, nie płaci nic. Art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwalnia z kosztów sądowych stronę dochodzącą ustalenia ojcostwa oraz roszczeń z tym związanych, a więc także alimentów dochodzonych w tym samym pozwie. Zwolnienie ma jeden hamulec: przy powództwie oczywiście bezzasadnym sąd może w orzeczeniu kończącym obciążyć powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi (art. 96 ust. 4).
| Pozycja | Kwota | Podstawa |
|---|---|---|
| Pozew o zaprzeczenie ojcostwa | 200 zł | Art. 27 pkt 4 u.k.s.c.: opłata stała od pozwu w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa |
| Pozew o ustalenie bezskuteczności uznania | 200 zł | Art. 27 pkt 5 u.k.s.c., przepis posługuje się dawną nazwą unieważnienia uznania dziecka |
| Pozew o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane | 0 zł | Art. 96 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.: strona dochodząca ustalenia ojcostwa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych |
| Badanie DNA zlecone przez sąd | ustala sąd | Żaden przepis nie wyznacza tej kwoty. Przy zaprzeczeniu zaliczkę wpłaca strona, przy ustaleniu ojcostwa wydatek idzie tymczasowo na Skarb Państwa (art. 96 ust. 3 u.k.s.c.) |
| Pełnomocnik, stawka minimalna w I instancji | 480 zł | § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzeń o opłatach za czynności adwokackie i radcowskie, dla wszystkich trzech spraw o ojcostwo |
| Roszczenia majątkowe przy ustaleniu ojcostwa | w stawce | § 4 ust. 3 rozporządzeń: stawka 480 zł obejmuje w sprawach o ustalenie ojcostwa również roszczenia majątkowe strony powodowej |
Jedna rzecz odróżnia te sprawy od rozwodu po stronie wynagrodzenia pełnomocnika. Przy rozwodzie stawka 720 zł obejmuje roszczenia majątkowe dochodzone łącznie, ale z wyjątkiem roszczeń z art. 58 § 2 i 3 KRO, od których pobiera się wynagrodzenie osobno (§ 4 ust. 2 rozporządzeń). Przy ustaleniu ojcostwa takiego wyłączenia nie ma: § 4 ust. 3 mówi wprost, że stawka obejmuje również roszczenia majątkowe strony powodowej. Alimenty w pozwie o ustalenie ojcostwa nie podnoszą więc stawki minimalnej. Pełne zestawienie stawek pokazujemy we wpisie o stawkach adwokackich.
Dział II Kodeksu postępowania cywilnego
Sprawa o zaprzeczenie ojcostwa: osiem reguł, których nie ma w zwykłym procesie
Sprawy o pochodzenie dziecka toczą się w postępowaniu odrębnym, więc część odruchów z innych procesów tu nie działa. Najważniejsza z tych reguł zaskakuje ludzi, którzy są dogadani: sąd nie może oprzeć wyroku wyłącznie na tym, że wszyscy się zgadzają. Nawet przy pełnej zgodzie matki, męża i pełnoletniego dziecka sąd przeprowadzi dowód, a w praktyce zleci badanie DNA. Sprawa o ojcostwo nie kończy się więc na jednym posiedzeniu tylko dlatego, że nikt nie oponuje.
| Reguła | Co z niej wynika dla Ciebie |
|---|---|
| Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy | Art. 17 pkt 1 KPC wyjmuje sprawy o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o bezskuteczność uznania z właściwości sądu okręgowego. Rozwód idzie do okręgowego, sprawa o ojcostwo nie |
| Zgoda stron nie wystarczy | Art. 458 § 1 KPC nakazuje stosować art. 431: rozstrzygnięcia nie można oprzeć wyłącznie na uznaniu powództwa ani na przyznaniu faktów, a art. 339 § 2 KPC o wyroku zaocznym się nie stosuje |
| Rozprawa odbywa się mimo nieobecności | Art. 455 KPC: rozprawa toczy się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Unikanie doręczeń i niestawianie się nie zatrzymuje sprawy |
| Za niestawiennictwo grozi grzywna, ale nie przymus | Art. 429 KPC w związku z art. 458 § 1: sąd może skazać stronę wezwaną osobiście na grzywnę, nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu ani na badanie |
| Pełnomocnictwo musi dotyczyć tej sprawy | Art. 426 KPC w związku z art. 458 § 1: konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia danej sprawy, więc ogólne pełnomocnictwo procesowe tu nie wystarczy |
| Prokurator dostaje odpis pozwu z urzędu | Art. 457 KPC: w sprawach o zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o bezskuteczność uznania odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i zawiadamia go o terminach rozprawy |
| Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne | Art. 454[1] § 1 i § 2 KPC: nie można wnieść powództwa wzajemnego ani wszcząć drugiej, równoległej sprawy o pochodzenie dziecka. Pozwany może natomiast zgłosić własne żądanie w tej samej sprawie (§ 3) |
| Wyrok działa wobec wszystkich | Art. 435 § 1 KPC w związku z art. 458 § 1: prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich, także tych, które w sprawie nie uczestniczyły |
Kogo trzeba pozwać
Mąż matki pozywa dziecko i matkę, a gdy matka nie żyje, samo dziecko (art. 66 KRO). Matka pozywa męża i dziecko (art. 69 § 2). Dziecko pozywa męża matki i matkę, a gdy mąż matki nie żyje, kuratora ustanowionego przez sąd opiekuńczy (art. 70 § 2). Zły krąg pozwanych to najczęstszy błąd w pozwach pisanych samodzielnie i kończy się wezwaniem do uzupełnienia braków.
Co trzeba udowodnić
Art. 67 KRO stawia poprzeczkę krótko: zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Przy sądowym ustaleniu ojcostwa działa natomiast domniemanie z art. 85 § 1: ojcem jest ten, kto obcował z matką między trzechsetnym a sto osiemdziesiątym pierwszym dniem przed urodzeniem. Sam fakt, że matka obcowała wtedy też z innym mężczyzną, obala domniemanie tylko wtedy, gdy ojcostwo tamtego jest bardziej prawdopodobne (art. 85 § 2).
Art. 72 do 77 KRO
Uznanie ojcostwa: oświadczenie w urzędzie stanu cywilnego i trzy miesiące matki
Uznanie ojcostwa następuje wtedy, gdy mężczyzna oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka potwierdzi to jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od jego oświadczenia (art. 73 § 1 KRO). Nie jest to sprawa sądowa i nie kosztuje nic, ale ma własne granice. Uznać nie można po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności (art. 76 § 1) ani wtedy, gdy toczy się już sprawa o sądowe ustalenie ojcostwa (art. 72 § 2). Kierownik urzędu odmawia przyjęcia oświadczeń, gdy uznanie jest niedopuszczalne albo gdy powziął wątpliwość co do pochodzenia dziecka (art. 73 § 3).
Gdzie jeszcze można uznać
Przed sądem opiekuńczym, a za granicą przed konsulem, gdy choć jedno z rodziców jest obywatelem polskim (art. 73 § 4). W razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu matki albo mężczyzny oświadczenie może zaprotokołować notariusz albo przyjąć wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, marszałek województwa, sekretarz powiatu lub gminy (art. 74 § 1). Ten tryb ma sens wyłącznie w sytuacji nagłej; poza nią czynności notarialne w sprawach rodzinnych opisujemy przy sprawach spadkowych.
Uznanie przed urodzeniem
Art. 75 § 1 KRO pozwala uznać ojcostwo dziecka już poczętego, przed urodzeniem. Jeżeli dziecko urodzi się po zawarciu przez matkę małżeństwa z innym mężczyzną niż uznający, domniemania z art. 62 nie stosuje się (art. 75 § 2). To jedyna sytuacja, w której wcześniejsze uznanie wyłącza domniemanie męża.
Kto może złożyć oświadczenie
Osoba, która ukończyła szesnaście lat i wobec której nie ma podstaw do całkowitego ubezwłasnowolnienia (art. 77 § 1). Bez pełnej zdolności do czynności prawnych oświadczenie składa się wyłącznie przed sądem opiekuńczym (art. 77 § 2). Przesłanki ubezwłasnowolnienia rozkładamy na czynniki pierwsze przy ubezwłasnowolnieniu.
Art. 141 do 143 KRO
Ustalenie ojcostwa i alimenty: dlaczego to musi być jeden pozew
Dopóki ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki nie zostało ustalone, dziecko i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z żądaniem ustalenia ojcostwa (art. 143 KRO). Nie da się więc najpierw wywalczyć alimentów, a potem zająć się ojcostwem. Kolejność jest odwrotna i jest przymusowa: jeden pozew, dwa żądania. Wyjątek dotyczy tylko roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.
Do tego samego pozwu wpisuje się roszczenia, o których wiele matek nie wie. Art. 141 § 1 KRO nakłada na ojca niebędącego mężem matki obowiązek pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu, a z ważnych powodów także za okres dłuższy. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może żądać pokrycia odpowiedniej ich części. Te roszczenia przedawniają się po trzech latach od dnia porodu (art. 141 § 2), więc licznik idzie niezależnie od sprawy o ojcostwo.
Pieniądze jeszcze przed porodem
Art. 142 KRO: jeżeli ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, aby jeszcze przed urodzeniem wyłożył sumę na koszty jej utrzymania przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty określa sąd. Przepis wymaga uwiarygodnienia, a nie udowodnienia ojcostwa, więc działa szybciej niż proces.
Po ustaleniu ojcostwa
Alimenty na dziecko liczy się na zasadach ogólnych, od usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych rodzica. Jak wygląda ten rachunek w praktyce, pokazujemy przy sprawach alimentacyjnych, a wysokości zasądzane przez sądy omawiamy we wpisie o tym, ile wynoszą alimenty na dziecko. Kwestie władzy rodzicielskiej i kontaktów rozstrzyga się osobno, w sądzie opiekuńczym, i piszemy o nich przy kontaktach z dzieckiem.
Art. 86 KRO
Zaprzeczenie ojcostwa po terminie: zostaje prokurator
Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego, i nie wiąże go przy tym żaden termin, dopóki dziecko żyje. To jedyna droga, jaka zostaje po upływie roku albo po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności. Prokurator nie jest jednak Twoim pełnomocnikiem: ocenia wniosek samodzielnie i nie ma obowiązku wytoczyć powództwa, a jego decyzja odmowna nie podlega zaskarżeniu.
Art. 86 KRO stawia dwa ograniczenia i oba dotyczą śmierci dziecka. Jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, prokurator może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa i o bezskuteczność uznania tylko do dnia, w którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność. Jeżeli dziecko zmarło już jako osoba pełnoletnia, wytoczenie takiego powództwa nie jest w ogóle dopuszczalne. Sam zakaz zaprzeczania po śmierci dziecka miał kiedyś szerszy zasięg: art. 71 KRO utracił moc po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 listopada 2013 r. (sygn. P 33/12, Dz.U. 2013 poz. 1439), a jego miejsce zajął art. 70[1], który dopuszcza sprawę, gdy dziecko zmarło po jej wszczęciu.
Jak napisać taki wniosek, do której prokuratury go skierować i co do niego dołączyć, rozkładamy krok po kroku we wpisie o wniosku do prokuratora o zaprzeczenie ojcostwa po terminie.
Adwokat czy radca prawny od spraw rodzinnych
Jak wybrać prawnika do sprawy o ojcostwo
Adwokat i radca prawny mają w sprawach o pochodzenie dziecka te same uprawnienia i tę samą stawkę minimalną, więc tytuł zawodowy niczego tu nie rozstrzyga. Rozstrzyga to, czy pełnomocnik prowadził już sprawy, w których dowód z badania DNA był osią procesu, i czy wie, jak ustawić wniosek dowodowy, gdy druga strona nie stawia się na pobranie materiału. Przypomnijmy: sąd może wtedy nałożyć grzywnę, ale nie doprowadzi nikogo siłą, więc cały ciężar przenosi się na wnioski dowodowe i na ocenę odmowy przez sąd.
Pytania przed podpisaniem umowy
- Ile spraw o zaprzeczenie albo ustalenie ojcostwa prowadził w ostatnich latach.
- Od kiedy jego zdaniem biegnie w Twojej sprawie roczny termin i czym to uzasadnia.
- Czy wynagrodzenie obejmuje jedną instancję, czy całą sprawę razem z apelacją.
- Jak zamierza poprowadzić dowód z badania DNA, gdy druga strona odmówi udziału.
Sprawdź wpis, zanim zapłacisz
Każdy adwokat i radca prawny ma numer wpisu na listę prowadzoną przez izbę. W naszym katalogu widzisz go przy profilu razem ze statusem, więc od razu wiesz, czy osoba wykonuje zawód. Adwokatów znajdziesz w rejestrze adwokatów, a radców w wykazie radców prawnych według miast. Jeżeli sprawa o ojcostwo idzie razem z rozstaniem, przyda się też przegląd spraw rozwodowych. Art. 87 § 3 KPC dopuszcza w sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o roszczenia alimentacyjne jeszcze jednego pełnomocnika: przedstawiciela organu jednostki samorządu właściwego w sprawach pomocy społecznej albo organizacji pozarządowej, której celem jest udzielanie pomocy rodzinie. To tania opcja przy prostych sprawach.
Częste pytania
Zaprzeczenie i ustalenie ojcostwa: pytania, które zadajecie najczęściej
- Ile czasu jest na zaprzeczenie ojcostwa?
- Rok od dnia, w którym mąż matki dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, ale nie później niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności (art. 63 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Matka ma taki sam termin liczony od swojej wiedzy (art. 69 § 1). Sześć miesięcy od urodzenia dziecka to brzmienie sprzed 30 listopada 2019 roku i dziś już nie obowiązuje.
- Ile kosztuje pozew o zaprzeczenie ojcostwa?
- Opłata stała od pozwu wynosi 200 zł (art. 27 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Do tego dochodzi zaliczka na badanie DNA, której wysokość ustala sąd, bo żaden przepis jej nie wyznacza. Stawka minimalna pełnomocnika w tej sprawie to 480 zł i jest to kwota zwracana przez przegrywającego, a nie cennik kancelarii.
- Do jakiego sądu składa się pozew o zaprzeczenie ojcostwa?
- Do sądu rejonowego, a nie okręgowego. Art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego wyjmuje sprawy o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa z właściwości sądów okręgowych. To odróżnia te sprawy od rozwodu, który idzie do sądu okręgowego.
- Czy można zaprzeczyć ojcostwu, jeśli wszyscy się zgadzają?
- Zgoda stron nie kończy sprawy. Art. 458 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego każe stosować art. 431, który zabrania oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu faktów i wyłącza wyrok zaoczny oparty na twierdzeniach pozwu. Sąd i tak musi przeprowadzić dowód, w praktyce badanie DNA.
- Kto może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa?
- Mąż matki (art. 63), matka (art. 69 § 1), dziecko po osiągnięciu pełnoletności (art. 70 § 1) oraz prokurator (art. 86). Każdy z nich ma własny termin i własny krąg pozwanych. Mężczyzna, który uznał ojcostwo przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, nie wytacza powództwa o zaprzeczenie, tylko o ustalenie bezskuteczności uznania (art. 78 § 1).
- Co zrobić, gdy minął termin na zaprzeczenie ojcostwa?
- Zostaje wniosek do prokuratora o wytoczenie powództwa. Art. 86 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala prokuratorowi wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa, jeżeli wymaga tego dobro dziecka albo ochrona interesu społecznego, i nie wiąże go żaden termin, dopóki dziecko żyje. Prokurator ocenia wniosek samodzielnie i nie ma obowiązku pozwu.
- Ile kosztuje pozew o ustalenie ojcostwa?
- Nic. Art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych zwalnia z kosztów sądowych stronę dochodzącą ustalenia ojcostwa oraz roszczeń z tym związanych, więc matka i dziecko nie płacą ani opłaty od pozwu, ani zaliczek. Sąd może jednak obciążyć powoda nieuiszczonymi kosztami, gdy powództwo okaże się oczywiście bezzasadne (art. 96 ust. 4).
- Czy można dochodzić alimentów bez ustalenia ojcostwa?
- Nie. Art. 143 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z żądaniem ustalenia ojcostwa, dopóki ojcostwo nie jest ustalone. Alimenty, koszty ciąży i porodu wpisuje się więc do tego samego pozwu, a nie do osobnej sprawy wnoszonej później.
- Czym różni się uznanie ojcostwa od ustalenia ojcostwa przez sąd?
- Uznanie jest czynnością przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego: mężczyzna oświadcza, że jest ojcem, a matka potwierdza to od razu albo w ciągu trzech miesięcy (art. 73 § 1). Sądowe ustalenie ojcostwa to proces, w którym żąda go dziecko, matka albo domniemany ojciec (art. 84 § 1). Uznać nie można, gdy toczy się sprawa o ustalenie ojcostwa (art. 72 § 2).
Podstawa: Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236), ustawa z 16 października 2019 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 2089), Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), rozporządzenia o opłatach za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 215) i radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 118) oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 listopada 2013 r. (P 33/12, Dz.U. 2013 poz. 1439). Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Znajdź prawnika do sprawy o ojcostwo
67 450 adwokatów i radców prawnych z rejestrów NRA i KIRP, z numerem wpisu do sprawdzenia. Napisz, kiedy dowiedziałeś się o sprawie i co jest w akcie urodzenia, a pokażemy prawników prowadzących sprawy rodzinne.