- Na czym polega ubezwłasnowolnienie?
- Sąd odbiera osobie zdolność do czynności prawnych w całości albo ją ogranicza, bo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zaburzeń psychicznych osoba ta nie kieruje swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy w prowadzeniu spraw. Podstawą jest art. 13 i art. 16 Kodeksu cywilnego. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, dla częściowo kuratelę.
- Kto może złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?
- Tylko trzy grupy osób: małżonek, krewni w linii prostej oraz rodzeństwo, a także przedstawiciel ustawowy (art. 545 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Krewni nie mogą złożyć wniosku, jeżeli osoba ma już przedstawiciela ustawowego. Sąsiad, konkubent czy dalszy krewny wniosku nie złoży, może jedynie zawiadomić prokuratora.
- Ubezwłasnowolnienie w jakim sądzie?
- W sądzie okręgowym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek, a gdy tego miejsca nie ma, dla miejsca jej pobytu (art. 544 Kodeksu postępowania cywilnego). Nie jest to sprawa dla sądu rejonowego ani dla notariusza. Opiekę lub kuratelę ustanawia potem sąd opiekuńczy, czyli sąd rejonowy.
- Ubezwłasnowolnienie jakie dokumenty trzeba złożyć?
- To zależy od podstawy wniosku. Przy chorobie psychicznej sąd żąda świadectwa lekarza psychiatry, przy niedorozwoju umysłowym opinii psychologa, przy pijaństwie dodatkowo zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, a przy narkomanii zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień (art. 552 § 1). Bez nich sąd wniosek odrzuca.
- Ile kosztuje sprawa o ubezwłasnowolnienie?
- Opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Do tego dochodzi zaliczka na opinie biegłych, której wysokość sąd ustala postanowieniem w konkretnej sprawie, oraz wynagrodzenie pełnomocnika. Stawka minimalna adwokata i radcy prawnego w tej sprawie to 960 zł.
- Ubezwłasnowolnienie ile trwa?
- Ustawa nie wyznacza terminu, a długość sprawy zależy głównie od tego, jak szybko biegli wydadzą opinię. Kodeks limituje wyłącznie obserwację szpitalną: nie dłużej niż sześć tygodni, wyjątkowo do trzech miesięcy (art. 554 § 1). Kompletny wniosek z dokumentami z art. 552 § 1 skraca sprawę najbardziej.
- Czy ubezwłasnowolnienie można cofnąć?
- Tak. Sąd uchyla ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzekł, i może to zrobić także z urzędu (art. 559 § 1). Może również zamienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe przy poprawie stanu zdrowia albo częściowe na całkowite przy pogorszeniu. Wniosek może złożyć sam ubezwłasnowolniony.
- Czy ubezwłasnowolnienie można załatwić u notariusza?
- Nie. Ubezwłasnowolnienie orzeka wyłącznie sąd okręgowy po rozprawie (art. 544 i art. 555), notariusz nie ma tu żadnych kompetencji. U notariusza sporządza się pełnomocnictwo, które działa tylko wtedy, gdy mocodawca jest jeszcze w stanie świadomie je udzielić, i bywa rozwiązaniem zamiast sprawy sądowej.
- Ubezwłasnowolnienie alkoholika: czy sąd je orzeknie?
- Pijaństwo jest wprost wymienione w art. 13 § 1 i art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego jako możliwa przyczyna, ale samo nadużywanie alkoholu nie wystarcza. Sąd bada, czy osoba nie kieruje swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy w prowadzeniu spraw. Do wniosku trzeba dołączyć zaświadczenie poradni przeciwalkoholowej.
Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Każda sprawa o ubezwłasnowolnienie
opiera się na indywidualnej opinii biegłych, a przepisy o postępowaniu bywają nowelizowane;
swoją sprawę omów z adwokatem lub radcą prawnym.