Koszty zastępstwa procesowego: ile zapłacisz radcy prawnemu i kto je pokrywa?

Koszty zastępstwa procesowego to kwota, którą sąd zasądza za pracę pełnomocnika i którą płaci strona przegrywająca sprawę. Liczy się ją według stawek minimalnych z rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości, zależnych od wartości przedmiotu sporu i rodzaju sprawy. To nie to samo co honorarium, które płacisz swojemu prawnikowi z umowy.

Ta różnica jest źródłem większości nieporozumień. Klient słyszy „sąd zasądzi koszty zastępstwa” i zakłada, że przeciwnik zwróci mu wszystko, co zapłacił kancelarii. Zwykle zwraca mniej. Poniżej tłumaczymy, skąd biorą się te kwoty, kto je płaci i komu ostatecznie przypadają.

Dwie różne kwoty

Można więc zapłacić kancelarii 8 000 zł, wygrać i odzyskać od przeciwnika tylko część tej kwoty, bo sąd liczy zwrot według stawki, a nie według Twojej faktury. Można też przegrać i zapłacić dwa razy: swojemu prawnikowi z umowy i przeciwnikowi według stawki.

Skąd biorą się stawki

Stawki minimalne wynikają z dwóch rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku: jednego w sprawie opłat za czynności adwokackie i drugiego w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Kwoty w obu są takie same, więc z punktu widzenia rozliczenia kosztów nie ma znaczenia, czy Twoim pełnomocnikiem jest radca prawny czy adwokat.

W sprawach o zapłatę stawka zależy od wartości przedmiotu sporu (w skrócie: wps), czyli od tego, o jakie pieniądze się procesujesz. W sprawach niemajątkowych (na przykład o rozwód) rozporządzenie podaje kwotę wprost. Poniżej progi stosowane w sprawach majątkowych.

Kto płaci koszty

Rządzi tym zasada odpowiedzialności za wynik procesu z Kodeksu postępowania cywilnego: strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W praktyce wygląda to tak:

• Wygrywasz w całości. Sąd zasądza od przeciwnika zwrot kosztów procesu: opłaty sądowej, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i kosztów zastępstwa procesowego według stawki.
• Przegrywasz w całości. To Ty zwracasz koszty przeciwnikowi. Do własnego honorarium dochodzi więc rachunek za pełnomocnika strony przeciwnej.
• Wygrywasz częściowo. Sąd stosunkowo rozdziela koszty albo je wzajemnie znosi. Przy wygranej „w połowie” często oznacza to, że nikt nikomu nic nie zwraca.

Zasądzone koszty zastępstwa procesowego trafiają do strony, a nie do pełnomocnika. To zwrot Twojego wydatku, a nie dodatkowe wynagrodzenie kancelarii, chyba że umowa z prawnikiem stanowi inaczej (bywa, że zasądzone koszty zalicza się na poczet honorarium, i to warto ustalić na piśmie od razu).

Kiedy sąd zasądzi więcej niż stawkę minimalną

Rozporządzenie pozwala sądowi przyznać opłatę wyższą od stawki minimalnej, gdy przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, zawiłość sprawy albo wkład w jej wyjaśnienie. Nie jest to jednak kwota dowolna: górną granicą jest sześciokrotność stawki minimalnej. W praktyce sądy zasądzają wielokrotność raczej rzadko, więc planując budżet, zakładaj stawkę podstawową, a wielokrotność traktuj jako ewentualność.

Osobna zasada dotyczy drugiej instancji. W apelacji stawka jest ułamkiem stawki z pierwszej instancji, a procent zależy od tego, przed jakim sądem toczy się postępowanie i czy pełnomocnik prowadził sprawę już wcześniej. Konkretny wskaźnik znajdziesz w rozporządzeniu, nie zgadujemy go tutaj.

Co jeszcze wchodzi do kosztów procesu

• Opłata sądowa od pozwu, wniosku albo apelacji, wynikająca z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Opłata skarbowa od pełnomocnictwa: 17 zł za każde pełnomocnictwo.
• Wydatki: zaliczki na biegłych, koszty stawiennictwa świadków, tłumaczenia, ogłoszenia.
• Koszty zastępstwa procesowego, czyli wynagrodzenie pełnomocnika liczone według stawek z rozporządzenia.

Jeśli szacujesz ryzyko procesu, policz wszystkie cztery pozycje razy dwa (Twoje i przeciwnika), i dopiero wtedy porównaj to z kwotą sporu. Bardzo często okazuje się, że przy niskiej wartości przedmiotu sporu ugoda jest po prostu tańsza niż wygrana.

Praktyczne wnioski

1. Zapytaj prawnika przy pierwszej rozmowie o dwie liczby: ile zapłacisz jemu i ile zapłacisz przeciwnikowi w razie przegranej.
2. Ustal na piśmie, co się dzieje z kosztami zasądzonymi przez sąd: czy pomniejszają Twoje honorarium, czy zostają u Ciebie.
3. Sprawdź wartość przedmiotu sporu, zanim złożysz pozew. To ona wyznacza i opłatę sądową, i stawkę zastępstwa.
4. Przy sprawie rozwodowej pamiętaj, że reguły są inne niż w sprawie o zapłatę. Rozpisaliśmy je w tekście o tym, ile kosztuje rozwód.
5. Wybierając pełnomocnika, sprawdź jego wpis w rejestrze izby. Zajmuje to trzy minuty, a w katalogu znajdziesz prawników, którzy rozliczają koszty zastępstwa procesowego z numerem wpisu, izbą i statusem wprost z rejestru.

Nie wiesz, do jakiej dziedziny prawa należy Twoja sprawa i o jakich kwotach mówimy? Opisz ją w formularzu dopasowania, a wskażemy dziedzinę i wyślemy zapytanie do prawników z Twojego miasta. Możesz też od razu przejrzeć prawników od windykacji i spraw o zapłatę, bo to w nich stawka zastępstwa gra największą rolę.

Najczęstsze pytania

Czym różnią się koszty zastępstwa procesowego od honorarium?

Honorarium płacisz swojemu prawnikowi na podstawie umowy. Koszty zastępstwa procesowego zasądza sąd i płaci je strona przegrywająca stronie wygrywającej, według stawek z rozporządzenia. Te kwoty nie muszą być równe.

Od czego zależy wysokość stawki?

W sprawach majątkowych od wartości przedmiotu sporu, czyli od kwoty, o którą się procesujesz. W sprawach niemajątkowych rozporządzenie wskazuje stawkę dla konkretnego rodzaju sprawy.

Czy sąd może zasądzić więcej niż stawkę minimalną?

Tak. Przy dużym nakładzie pracy lub zawiłości sprawy sąd może przyznać kwotę wyższą, ale nie więcej niż sześciokrotność stawki minimalnej.

Komu przypadają zasądzone koszty zastępstwa: mnie czy mojemu prawnikowi?

Co do zasady stronie, czyli Tobie. To zwrot poniesionego wydatku. Jeśli umowa z kancelarią przewiduje zaliczenie zasądzonych kosztów na poczet honorarium, powinno to być zapisane wprost.

Czy przy przegranej zapłacę dwa razy?

W praktyce tak: swojemu prawnikowi z umowy i przeciwnikowi zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa według stawki. Dlatego ryzyko procesu warto policzyć przed złożeniem pozwu.