Odwołanie darowizny i cofnięcie darowizny: rażąca niewdzięczność i termin
Darowiznę, nawet mieszkanie już wpisane na obdarowanego, można odwołać za rażącą niewdzięczność w ciągu roku od dnia, w którym się o niej dowiedziałeś. Znajdź prawnika, zanim ten rok minie.
67 450 prawników wykonujących zawód bez rejestracji
Rejestr na żywo
wpis do rejestruPrawdziwe wpisy z naszej bazy. Sprawy o odwołanie darowizny prowadzą adwokaci i radcowie prawni od prawa cywilnego; specjalizację prawnik wskazuje na swoim profilu.
Rok liczy się od dowiedzenia się o niewdzięczności, nie od daty umowy (art. 899 § 3 KC). Opłata od pozwu nie przekracza 100 000 zł (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych). Stawka 10 800 zł dotyczy wartości od 200 001 zł do 2 mln zł (§ 2 pkt 7 rozporządzenia o opłatach).
Art. 896 do 902 Kodeksu cywilnego
Odwołanie darowizny w KC: kiedy można cofnąć darowiznę
Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 KC). Robi to pisemnym oświadczeniem złożonym obdarowanemu (art. 900) w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o niewdzięczności (art. 899 § 3). To jedyna podstawa, która pozwala odzyskać mieszkanie, dom albo działkę już przepisane na dziecko czy wnuka. Pozostałe przepisy działają węziej: dotyczą darowizny, której jeszcze nie wykonano, albo darczyńcy w niedostatku, któremu obdarowany ma pomagać, a nie oddawać rzecz.
Jest też przepis, który wyłącza odwołanie całkowicie. Jeżeli darowizna czyniła zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego (art. 902), na przykład była zapłatą za wieloletnią opiekę nad darczyńcą, przepisów o odwołaniu nie stosuje się. Obdarowany broni się tym argumentem w wielu sprawach, więc warto go przewidzieć, zanim wyślesz pismo.
| Sytuacja | Co przysługuje | Termin | Podstawa w KC |
|---|---|---|---|
| Rażąca niewdzięczność obdarowanego | Odwołanie, także darowizny już wykonanej, czyli mieszkania wpisanego na obdarowanego | Rok od dowiedzenia się o niewdzięczności | art. 898 § 1, art. 899 § 3 |
| Darczyńca zubożał przed wykonaniem darowizny | Odwołanie darowizny jeszcze niewykonanej, gdy jej wykonanie uderzyłoby w jego utrzymanie albo alimenty | Do chwili wykonania | art. 896 |
| Darczyńca popadł w niedostatek po wykonaniu | Nie odwołanie, tylko obowiązek obdarowanego dostarczania środków w granicach wzbogacenia, z którego zwalnia zwrot wartości wzbogacenia | Brak odrębnego | art. 897 |
| Darczyńca został ubezwłasnowolniony | Przedstawiciel żąda rozwiązania umowy, gdy darowizna była nadmierna i bez uzasadnionych pobudek | Dwa lata od wykonania | art. 901 |
| Darowizna z obowiązku moralnego | Przepisów o odwołaniu nie stosuje się wcale | Nie dotyczy | art. 902 |
Art. 898 § 1 KC
Rażąca niewdzięczność obdarowanego: przykłady, które sądy uznają, i te, których nie uznają
Kodeks cywilny nie definiuje rażącej niewdzięczności, a sądy przyjmują, że chodzi o świadome i zawinione zachowanie obdarowanego wymierzone w darczyńcę, które według powszechnych ocen zasługuje na napiętnowanie. Słowo „rażąca" robi tu całą robotę. Sąd nie pyta, czy obdarowany był miłym dzieckiem, tylko czy jego zachowanie przekroczyło granicę, której nie przekracza się wobec kogoś, kto dał ci dom. Przepis chroni darczyńcę osobiście, dlatego niewdzięczność musi być skierowana wobec niego.
Zachowania, które zwykle wystarczają
- Przemoc fizyczna albo psychiczna wobec darczyńcy.
- Poważne, powtarzające się znieważanie, groźby.
- Uporczywe odmawianie pomocy choremu albo niedołężnemu darczyńcy, gdy obdarowany mógł jej udzielić.
- Wyrzucenie darczyńcy z mieszkania, w którym zastrzegł sobie prawo zamieszkiwania.
- Fałszywe oskarżenia, zawiadomienia o przestępstwie wymierzone w darczyńcę.
Zachowania, które zwykle nie wystarczają
- Pojedyncza kłótnia, nawet ostra, bez dalszego ciągu.
- Ochłodzenie relacji, rzadsze wizyty, wyprowadzka do innego miasta.
- Konflikt, który sprowokował sam darczyńca, i reakcja na niego.
- Sprzedaż darowanego mieszkania, jeśli darczyńca nie zastrzegł, że mu na tym zależy.
- Zachowanie, które darczyńca wcześniej przebaczył (art. 899 § 1).
Każda sprawa zależy od dowodów. Wiadomości, nagrania, notatki z interwencji policji, zaświadczenia lekarskie i zeznania sąsiadów wygrywają więcej spraw niż najlepiej napisany pozew. Zbieraj je od pierwszego zdarzenia, a nie dopiero po wysłaniu odwołania.
Art. 899 KC
Odwołanie darowizny: termin i cofnięcie darowizny do ilu lat
Darowizny nie można odwołać po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego, a nie od dnia zawarcia umowy (art. 899 § 3 KC). Nie ma więc granicy „do ilu lat" liczonej od darowizny. Mieszkanie podarowane w 2005 roku można odwołać dziś, jeżeli niewdzięczność pojawiła się w tym roku. I odwrotnie: darowiznę z ubiegłego miesiąca odwołać już nie można, jeśli zachowanie, o które chodzi, zna się od ponad roku.
Każde zdarzenie ma swój rok
Przy kilku zdarzeniach termin liczy się osobno dla każdego. Przy zachowaniu ciągłym, na przykład długotrwałym odmawianiu opieki, rok biegnie zwykle od chwili, w której ten stan ustał. Stare zdarzenia mogą za to wzmocnić ocenę nowego.
Przebaczenie zamyka drogę
Darowizny nie można odwołać z powodu niewdzięczności, którą darczyńca przebaczył (art. 899 § 1). Wspólne święta i pojednanie po zdarzeniu obdarowany przedstawi w sądzie jako przebaczenie.
Spadkobiercy tylko wyjątkowo
Po śmierci darczyńcy jego spadkobiercy mogą odwołać darowiznę tylko wtedy, gdy darczyńca był do tego uprawniony w chwili śmierci albo gdy obdarowany umyślnie spowodował jego śmierć (art. 899 § 2).
Art. 900 i 78[1] KC
Jak odwołać darowiznę: forma pisma i odwołanie darowizny u notariusza
Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 KC), więc do samego odwołania notariusz nie jest potrzebny, także przy nieruchomości. Z formą pisemną zrównana jest forma elektroniczna z kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 78[1] § 2 KC). SMS, e-mail bez takiego podpisu czy odwołanie wypowiedziane przy rodzinie formy nie spełniają.
Co musi być w piśmie
Wskazanie darowizny (data, notariusz, repertorium, numer księgi), wyraźne oświadczenie o odwołaniu i opis zachowania, które jest rażącą niewdzięcznością. Sąd oceni potem właśnie te zdarzenia.
Dowód doręczenia
Oświadczenie działa, gdy dotrze do obdarowanego tak, że mógł się z nim zapoznać. List polecony za potwierdzeniem odbioru daje datę, która przesądza o zachowaniu rocznego terminu.
Wezwanie do zwrotu
W tym samym piśmie albo w kolejnym darczyńca wzywa do przeniesienia własności u notariusza w wyznaczonym terminie. Bez wezwania trudniej potem obciążyć obdarowanego kosztami procesu.
Art. 898 § 2 i art. 405 do 409 KC
Odwołanie darowizny nieruchomości: mieszkanie nie wraca samo
Skuteczne odwołanie nie przenosi własności z powrotem na darczyńcę. Tworzy obowiązek zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 898 § 2 KC), a nieruchomość wraca dopiero umową w formie aktu notarialnego albo prawomocnym wyrokiem. Gdy obdarowany odmawia, darczyńca pozywa go o złożenie oświadczenia woli o przeniesieniu własności. Prawomocny wyrok zastępuje to oświadczenie (art. 64 KC, art. 1047 KPC) i jest podstawą wpisu w księdze wieczystej.
| Co zrobił obdarowany | Czego żąda darczyńca | Podstawa |
|---|---|---|
| Obdarowany nadal jest właścicielem | Przeniesienia własności z powrotem: umową u notariusza albo wyrokiem | art. 405 i 158 KC, art. 64 KC, art. 1047 KPC |
| Obdarowany sprzedał mieszkanie | Zwrotu wartości albo tego, co uzyskał w zamian, na przykład ceny | art. 405 i 406 KC |
| Obdarowany podarował mieszkanie dalej | Obowiązek wydania przechodzi na osobę trzecią, która dostała je za darmo | art. 407 KC |
| Obdarowany wydał pieniądze z darowizny | Zwrotu mimo to, bo od chwili niewdzięczności musiał liczyć się z obowiązkiem zwrotu | art. 898 § 2 zd. 2, art. 409 KC |
| Obdarowany wyremontował mieszkanie | Obdarowany może żądać zwrotu nakładów, a sąd może zasądzić zwrot wartości z ich odliczeniem | art. 408 KC |
Najgroźniejszy moment to czas między wysłaniem odwołania a wyrokiem. Obdarowany, który wie, że może stracić mieszkanie, bywa skłonny je szybko sprzedać. Dlatego razem z pozwem składa się wniosek o zabezpieczenie przez zakaz zbywania nieruchomości (art. 755 § 1 pkt 2 KPC), od którego opłata wynosi 100 zł. Przy dobrowolnym zwrocie wystarczy umowa u notariusza, co nazywa się potocznie dobrowolnym zwrotem darowizny przez obdarowanego.
Uchwała SN III CZP 72/15
Odwołanie darowizny dla córki i zięcia, po rozwodzie i przez jednego z małżonków
Darowiznę uczynioną na rzecz obojga małżonków można odwołać tylko wobec tego z nich, który okazał się niewdzięczny. Rzecz staje się wtedy współwłasnością małżonków w częściach równych, a darczyńca może żądać przeniesienia na siebie udziału niewdzięcznego małżonka, a gdy to niemożliwe, zwrotu jego wartości. Tak Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31 marca 2016 r. (III CZP 72/15) utrzymał zasadę prawną z uchwały z 28 września 1979 r. (III CZP 15/79).
Zięć albo synowa
Rodzice, którzy podarowali mieszkanie córce i zięciowi, mogą odzyskać połowę zięcia, nie ruszając udziału córki. To najczęstszy scenariusz przy rozpadzie małżeństwa dziecka.
Rozwód sam nie wystarczy
Rozwód dziecka nie jest rażącą niewdzięcznością wobec rodziców. Podstawą jest zachowanie byłego zięcia albo synowej wobec darczyńcy, a rok liczy się od dowiedzenia się o nim.
Dwoje darczyńców
Gdy darczyńcami byli oboje rodzice, każdy odwołuje swoją darowiznę i każdy musi wykazać niewdzięczność wobec siebie. Warto, żeby oboje podpisali pismo.
Ustawa o kosztach sądowych, rozporządzenia o opłatach
Pozew o odwołanie darowizny: ile kosztuje sprawa
Samo odwołanie nic nie kosztuje, bo wystarczy pismo. Pozew o zwrot nieruchomości kosztuje 5 procent jej wartości, nie więcej niż 100 000 zł, a stawka minimalna pełnomocnika przy mieszkaniu wartym od 200 001 zł do 2 mln zł wynosi 10 800 zł. Wartością przedmiotu sporu jest wartość rzeczy, której zwrotu żądasz. Przy mieszkaniu za 400 000 zł opłata od pozwu to 20 000 zł, a przy działce za 80 000 zł to 4 000 zł, przy stawce pełnomocnika 5 400 zł. Sprawy o wartości ponad 100 000 zł rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 KPC).
| Pozycja | Kwota | Podstawa i uwagi |
|---|---|---|
| Pisemne oświadczenie o odwołaniu | 0 zł | Art. 900 KC nie wymaga notariusza ani opłaty. Koszt to list polecony za potwierdzeniem odbioru |
| Umowa zwrotna u notariusza | taksa | Art. 158 KC wymaga aktu notarialnego. Taksa zależy od wartości nieruchomości, do tego wpis w księdze |
| Pozew do 20 000 zł | 30 do 1 000 zł | Art. 13 ust. 1 u.k.s.c.: opłata stała w siedmiu przedziałach |
| Pozew ponad 20 000 zł | 5 % | Art. 13 ust. 2 u.k.s.c., nie więcej niż 100 000 zł (sufit obniżony z 200 000 zł od 23 września 2025 r.) |
| Wniosek o zakaz zbywania | 100 zł | Art. 68 pkt 1 u.k.s.c.; zakaz zbywania z art. 755 § 1 pkt 2 KPC |
| Pełnomocnik, mieszkanie za 200 001 do 2 mln zł | 10 800 zł | § 2 pkt 7 rozporządzeń o opłatach za czynności adwokackie i radcowskie |
| Apelacja | jak pozew | Art. 18 ust. 2 u.k.s.c.: opłata liczona od wartości zaskarżenia na tych samych zasadach |
Stawka minimalna to kwota, którą sąd przyznaje w rozliczeniu kosztów, a nie cennik kancelarii. Kto nie jest w stanie ponieść opłaty bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 102 ustawy o kosztach sądowych). Wszystkie progi, z przeliczeniem dla mieszkania, domu i działki, rozkładamy we wpisie pozew o odwołanie darowizny: opłata sądowa i koszt adwokata.
Od pisma do wpisu w księdze wieczystej
Cofnięcie darowizny krok po kroku
-
Krok 1
Policz rok i zbierz dowody
Ustal, kiedy dowiedziałeś się o zachowaniu. Zbierz wiadomości, zaświadczenia, notatki policji, nazwiska świadków.
-
Krok 2
Pisemne odwołanie
Oświadczenie z opisem niewdzięczności, wysłane listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, z wezwaniem do zwrotu u notariusza.
-
Krok 3
Notariusz albo pozew
Zgoda obdarowanego to umowa u notariusza. Odmowa to pozew o złożenie oświadczenia woli z wnioskiem o zakaz zbywania.
-
Krok 4
Wpis w księdze
Akt notarialny albo prawomocny wyrok jest podstawą wpisu darczyńcy jako właściciela w księdze wieczystej.
Najczęstszy błąd to czekanie. Rodzice odkładają odwołanie, licząc na poprawę relacji, a rok mija. Drugi błąd to pismo bez opisu zdarzeń: w sądzie obdarowany powie, że nie wiedział, za co darowiznę odwołano, i że przebaczenie nastąpiło już dawno.
Adwokat albo radca prawny
Adwokat od odwołania darowizny: kiedy warto i o co zapytać
Przed wysłaniem pisma
Pismo jest jedno i wyznacza spór. Pełnomocnik oceni, czy zachowanie mieści się w rażącej niewdzięczności i czy nie ma ryzyka zarzutu z art. 902.
Gdy obdarowany może sprzedać
Wniosek o zabezpieczenie musi wyprzedzić sprzedaż. Tu liczą się dni, a nie miesiące.
Gdy dostałeś odwołanie
Obdarowany broni się terminem, przebaczeniem, art. 902 i prowokacją darczyńcy. Obrona też wymaga dowodów zebranych zawczasu.
Sprawdź wpis, zanim zapłacisz
Każdy adwokat i radca prawny ma numer wpisu na listę prowadzoną przez izbę. W naszym katalogu widzisz go przy profilu razem ze statusem. Adwokatów znajdziesz w rejestrze adwokatów, radców w wykazie radców prawnych według miast. Gdy darczyńca już nie żyje, a spór dotyczy tego, ile darowizna była warta dla pozostałych dzieci, właściwą drogą nie jest odwołanie, tylko zachowek od darowizny. Inne sprawy rodzinne o majątek opisujemy w dziale sprawy spadkowe.
Częste pytania
Odwołanie darowizny: pytania, które zadajecie najczęściej
- Czy można odwołać darowiznę mieszkania?
- Tak, także wtedy, gdy obdarowany jest już właścicielem w księdze wieczystej. Podstawą jest rażąca niewdzięczność obdarowanego wobec darczyńcy (art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego). Samo odwołanie nie przenosi jednak własności z powrotem: mieszkanie wraca dopiero na podstawie umowy u notariusza albo prawomocnego wyroku, który zastępuje oświadczenie obdarowanego.
- Do kiedy można cofnąć darowiznę?
- Darowizny nie można odwołać po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art. 899 § 3 KC). Termin nie biegnie od daty umowy darowizny, tylko od chwili, gdy darczyńca poznał zachowanie, które uzasadnia odwołanie. Darowiznę sprzed dwudziestu lat można więc odwołać, jeżeli niewdzięczność jest świeża.
- Co to jest rażąca niewdzięczność?
- Kodeks cywilny jej nie definiuje. W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o świadome, zawinione zachowanie obdarowanego skierowane przeciwko darczyńcy, które w ocenie społecznej zasługuje na napiętnowanie: przemoc, poważne znieważenie, uporczywe odmawianie pomocy choremu darczyńcy, fałszywe oskarżenia. Jednorazowa kłótnia czy ochłodzenie relacji zwykle nie wystarcza.
- Jak odwołać darowiznę?
- Oświadczeniem złożonym obdarowanemu na piśmie (art. 900 KC). Pismo powinno wskazywać darowiznę i zachowanie, które jest rażącą niewdzięcznością, a darczyńca musi mieć dowód, że obdarowany je otrzymał, najczęściej potwierdzenie odbioru listu poleconego. Akt notarialny do samego odwołania nie jest wymagany, nawet przy nieruchomości.
- Czy odwołanie darowizny musi być u notariusza?
- Nie. Samo odwołanie wymaga formy pisemnej, a równoważna jest z nią forma elektroniczna z kwalifikowanym podpisem (art. 78[1] § 2 KC). Notariusz jest potrzebny dopiero na drugim etapie, gdy obdarowany dobrowolnie oddaje nieruchomość: umowa przenosząca jej własność wymaga aktu notarialnego (art. 158 KC).
- Co jeśli obdarowany nie chce oddać mieszkania po odwołaniu darowizny?
- Darczyńca wnosi pozew o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności. Prawomocny wyrok zastępuje to oświadczenie (art. 64 KC i art. 1047 KPC) i jest podstawą wpisu w księdze wieczystej. Sąd bada wtedy, czy odwołanie było skuteczne, czyli czy doszło do rażącej niewdzięczności i czy zachowano roczny termin.
- Czy można odwołać darowiznę po śmierci darczyńcy?
- Spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności tylko w dwóch sytuacjach: gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć (art. 899 § 2 KC).
- Czy można odwołać darowiznę dla córki i zięcia tylko wobec zięcia?
- Tak. Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31 marca 2016 r. (III CZP 72/15) utrzymał zasadę, że po odwołaniu darowizny wobec jednego z małżonków rzecz staje się ich współwłasnością w częściach równych, a darczyńca może żądać przeniesienia na siebie udziału tego małżonka, wobec którego darowiznę odwołał.
- Ile kosztuje pozew o zwrot darowizny?
- Opłata od pozwu przy wartości ponad 20 000 zł wynosi 5 procent wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych). Przy mieszkaniu wartym 400 000 zł to 20 000 zł opłaty, a stawka minimalna pełnomocnika wynosi 10 800 zł. Sprawę powyżej 100 000 zł rozpoznaje sąd okręgowy.
Podstawa: Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 215), uchwała SN III CZP 72/15. Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Znajdź prawnika od odwołania darowizny
67 450 adwokatów i radców prawnych z rejestrów NRA i KIRP, z numerem wpisu do sprawdzenia. Wybierz miasto i skontaktuj się z prawnikiem bezpośrednio, zanim minie rok od dowiedzenia się o niewdzięczności.