Pkt 1
Rzecz oznaczona co do tożsamości
Mieszkanie z numerem księgi wieczystej, działka, samochód z numerem VIN, obraz. Nie „połowa oszczędności”, tylko rzecz, którą da się wskazać palcem.
Zapis windykacyjny w testamencie i zapis windykacyjny a zachowek
Zapis windykacyjny przenosi mieszkanie albo firmę na wskazaną osobę w dniu śmierci, bez działu spadku, ale wymaga testamentu u notariusza i nie chroni przed zachowkiem. Znajdź prawnika od spraw spadkowych w swoim mieście.
68 258 prawników wykonujących zawód bez rejestracji
Najczęściej szukane dziedziny
Akt notarialny
art. 981[1] KC
Zapisuję córce mieszkanie
Własność przechodzi w dniu śmierci
- 1 Forma, wyłącznie testament u notariusza
- 2 Przedmiot, konkretna rzecz, numer księgi wieczystej
- 3 Zapisobierca, imię, nazwisko, PESEL
- 4 Bez warunku, warunek uważa się za nieistniejący
200 zł
Maksymalna taksa netto za testament z zapisem windykacyjnym, bez względu na wartość
0 dni
Tyle zapisobierca czeka na własność, nabywa ją w chwili śmierci spadkodawcy
5 lat
Na roszczenie o zachowek wobec zapisobiercy, liczone od otwarcia spadku
6 mies.
Na zgłoszenie do urzędu skarbowego, żeby najbliższa rodzina nie zapłaciła podatku
Taksa z § 8 pkt 4a rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, nabycie z art. 981[1] § 1 i przedawnienie z art. 1007 § 2 Kodeksu cywilnego, termin z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Art. 981[1] KC
Na czym polega zapis windykacyjny w testamencie
Zapis windykacyjny to postanowienie testamentu notarialnego, w którym spadkodawca wskazuje, że oznaczona osoba nabywa konkretny przedmiot z chwilą otwarcia spadku (art. 981[1] § 1 KC). Mieszkanie, które ojciec zapisał w ten sposób córce, jest jej od dnia jego śmierci. Nie wchodzi do spadku dzielonego między rodzeństwo, nie wymaga działu spadku i nie zależy od zgody pozostałych spadkobierców.
Dlatego zapis windykacyjny wybierają przede wszystkim właściciele majątku, który trudno dzielić: mieszkania, w którym mieszka jedno z dzieci, rodzinnej firmy, gospodarstwa, udziałów w spółce. Bez zapisu trafiłyby do wszystkich spadkobierców w ułamkach, a dział spadku między skłóconym rodzeństwem potrafi trwać latami.
Testament może zawierać tylko zapisy windykacyjne i nikogo nie powoływać do spadku. Wtedy resztę majątku, na przykład oszczędności i ruchomości, dziedziczy się z ustawy (art. 926 § 2 KC), a przedmioty zapisów idą do wskazanych osób poza tym podziałem.
Co chcesz osiągnąć
-
Mieszkanie dla jednego dziecka
Zapis windykacyjny. Pozostałe dzieci mogą żądać zachowku.
-
Mieszkanie dla dziecka, ale bez zachowku dla drugiego
Zapis nie wystarczy. Potrzebne skuteczne wydziedziczenie albo zrzeczenie się.
-
Dach nad głową dla żony, własność dla dzieci
Zapis windykacyjny służebności mieszkania (art. 981[1] § 2 pkt 4).
Art. 981[1] § 2 KC
Zapis windykacyjny mieszkania i co jeszcze można zapisać
Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być tylko jedna z pięciu kategorii wymienionych w ustawie. Najczęściej jest to zapis windykacyjny nieruchomości, czyli mieszkania albo domu. Pieniądze na rachunku da się zapisać jako wierzytelność wobec banku, ale „połowa majątku” czy „wszystko, co zostanie” zapisem windykacyjnym nie jest, bo nie wskazuje konkretnego przedmiotu.
Pkt 2
Zbywalne prawo majątkowe
Udziały w spółce z o.o., wierzytelność, prawa autorskie majątkowe, udział we współwłasności mieszkania.
Pkt 3
Przedsiębiorstwo albo gospodarstwo rolne
Firma jako całość, z klientami i umowami, trafia do jednej osoby bez dzielenia jej między wszystkich spadkobierców.
Pkt 4
Użytkowanie albo służebność
Na przykład dożywotnia służebność mieszkania dla żony, gdy własność dostają dzieci.
Pkt 5
Prawa i obowiązki wspólnika spółki osobowej
Miejsce w spółce jawnej czy komandytowej, o ile umowa spółki dopuszcza następcę.
Art. 981[2]
Zapis staje się bezskuteczny
Gdy w chwili śmierci przedmiot nie należy już do spadkodawcy albo był on zobowiązany go zbyć. Sprzedane mieszkanie nie zamienia się w zapis pieniędzy ze sprzedaży. Po sprzedaży trzeba zmienić testament.
Przy mieszkaniu we wspólności majątkowej małżeńskiej spadkodawca nie jest jego wyłącznym właścicielem, więc treść zapisu trzeba omówić z notariuszem przed podpisem. To jedno z najczęstszych miejsc, w którym zapis po śmierci okazuje się sporny.
Dwa rodzaje zapisu, dwa rachunki
Zapis zwykły a windykacyjny w siedmiu punktach
Zapis zwykły daje tylko roszczenie do spadkobiercy, a zapis windykacyjny daje od razu własność. Przy mieszkaniu różnica jest liczona w tysiącach złotych. Zapis zwykły lokalu o wartości 600 000 zł spadkobierca wykonuje umową u notariusza, a za nią taksa liczona jest od wartości: najwyżej 1 010 zł plus 0,4 % od nadwyżki ponad 60 000 zł, czyli 3 170 zł netto (§ 3 pkt 5 taksy). Rozporządzenie nie wymienia tej umowy w katalogu obniżek z § 6. Zapis windykacyjny tej drugiej wizyty nie wymaga, a różnica w samym testamencie to 50 zł netto.
| Cecha | Zapis zwykły | Zapis windykacyjny |
|---|---|---|
| Forma testamentu | Każda, także własnoręczna (art. 968) | Tylko akt notarialny (art. 981[1] § 1) |
| Kiedy zapisobierca dostaje rzecz | Gdy spadkobierca ją przeniesie | W chwili śmierci spadkodawcy |
| Mieszkanie po śmierci | Druga umowa u notariusza, taksa od wartości z § 3 | Bez drugiej umowy, wystarczy stwierdzenie nabycia |
| Gdy spadkobierca odmawia | Pozew o wykonanie zapisu, 5 lat (art. 981) | Nie ma od kogo żądać, rzecz już należy do zapisobiercy |
| Podstawa zachowku | Nie dolicza się (art. 993 § 1) | Dolicza się zawsze (art. 993 § 1) |
| Warunek albo termin | Dopuszczalny | Uważa się za nieistniejący (art. 981[3]) |
| Taksa za testament | 150 zł netto (§ 8 pkt 4) | 200 zł netto (§ 8 pkt 4a) |
Zapis zwykły ma jedną przewagę: nie zwiększa podstawy zachowku. Jeśli głównym celem jest ograniczenie roszczeń rodzeństwa, a spadkobierca jest godny zaufania, bywa to rozsądniejszy wybór niż zapis windykacyjny.
Art. 993, 996, 999[1] i 1007 KC
Zapis windykacyjny a zachowek dla pozostałych dzieci
Zapis windykacyjny nie odbiera nikomu zachowku: jego wartość dolicza się do spadku przy liczeniu zachowku (art. 993 § 1 KC), a zapisobierca może zostać zobowiązany do zapłaty. Rynek często myli to z darowizną. Darowizny dla osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku, po dziesięciu latach przestają się liczyć (art. 994 § 1). Przy zapisie windykacyjnym takiej granicy nie ma, bo działa on dopiero w chwili śmierci.
Cztery przepisy, które decydują o tym, kto i ile zapłaci:
- Kolejność. Uprawniony żąda zachowku najpierw od spadkobiercy. Od zapisobiercy dopiero wtedy, gdy od spadkobiercy dostać go nie może, i tylko w granicach wzbogacenia (art. 999[1] § 1).
- Rzecz zamiast pieniędzy. Zapisobierca może zwolnić się z zapłaty, wydając przedmiot zapisu (art. 999[1] § 3). Kto nie ma gotówki na spłatę, może oddać mieszkanie.
- Zapisobierca też uprawniony. Gdy mieszkanie dostało dziecko, które samo ma prawo do zachowku, odpowiada ono tylko ponad własny zachowek (art. 999[1] § 2), a zapis zalicza się na jego zachowek (art. 996 § 1).
- Termin. Roszczenie przeciwko zapisobiercy przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku (art. 1007 § 2), a nie od ogłoszenia testamentu, jak wobec spadkobiercy.
Przykład w liczbach
Wdowiec ma dwoje dorosłych dzieci. Mieszkanie warte 600 000 zł zapisuje windykacyjnie córce. Poza nim zostawia 40 000 zł oszczędności, które oboje dziedziczą z ustawy po połowie.
- Podstawa zachowku
- 640 000 zł
- Udział ustawowy syna
- 1/2
- Zachowek, połowa udziału
- 160 000 zł
- Syn dostał ze spadku
- 20 000 zł
- Do dopłaty
- 140 000 zł
Uproszczenie bez długów i darowizn. Przy synu małoletnim albo trwale niezdolnym do pracy zachowek to dwie trzecie udziału (art. 991 § 1), czyli 213 333 zł.
Kto chce, żeby mieszkanie trafiło do jednego dziecka bez spłaty drugiego, potrzebuje więcej niż zapisu: skutecznego wydziedziczenia z przyczyną z art. 1008 albo umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Kto jest po drugiej stronie, policzy swoje roszczenie na stronie ile wynosi zachowek i od kogo go żądać.
Taksa, opłaty i podatek
Testament windykacyjny u notariusza i ile kosztuje cała droga
Testament z zapisem windykacyjnym kosztuje u notariusza najwyżej 200 zł netto, czyli 246 zł z VAT, niezależnie od wartości mieszkania. Po śmierci zapisobierca potwierdza nabycie u notariusza albo w sądzie. U notariusza otwarcie testamentu, protokół dziedziczenia i akt poświadczenia dziedziczenia z zapisem windykacyjnym to razem najwyżej 250 zł netto, czyli 307,50 zł z VAT, plus wypisy. Warunek: w protokole dziedziczenia biorą udział wszyscy możliwi spadkobiercy ustawowi i testamentowi oraz zapisobiercy windykacyjni (art. 95aa i 95b Prawa o notariacie), osobiście albo przez zgodę na projekt protokołu (art. 95ca), i nikt nie może kwestionować zapisu. Gdy rodzina jest skłócona, zostaje sąd i opłata 100 zł od wniosku.
| Czynność | Kwota | Podstawa |
|---|---|---|
| Testament z zapisem windykacyjnym | 200 zł netto, 246 zł z VAT | § 8 pkt 4a taksy |
| Wypis aktu, za każdą rozpoczętą stronę | 6 zł netto, 7,38 zł z VAT | § 12 ust. 1 taksy |
| Po śmierci u notariusza: otwarcie i ogłoszenie testamentu | 50 zł netto | § 10a ust. 3 taksy |
| Protokół dziedziczenia | 100 zł netto | § 10a ust. 2 taksy |
| Akt poświadczenia dziedziczenia z zapisem windykacyjnym | 100 zł netto | § 10a ust. 1a taksy |
| Albo w sądzie: wniosek o stwierdzenie nabycia | 100 zł | art. 49 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c. |
| Wpis własności mieszkania do księgi wieczystej | 150 zł | art. 42 ust. 3 u.k.s.c. |
| Zgłoszenie do urzędu skarbowego (najbliższa rodzina) | 0 zł | art. 4a u.p.s.d. |
Zapis windykacyjny w testamencie a podatek
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 6 ust. 1 pkt 2b u.p.s.d.). Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha są zwolnieni, jeśli w ciągu 6 miesięcy od tej daty zgłoszą nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 (art. 4a ust. 1 i 1a). Spóźnione zgłoszenie oznacza podatek według grupy podatkowej zapisobiercy.
Koszt prawnika przy zapisie
Taksę płacisz notariuszowi, ale notariusz jest bezstronny i nie doradzi, jak ułożyć zapisy, żeby ograniczyć zachowek rodzeństwa. Cenę konsultacji ustala kancelaria w umowie. Szczegółowy rachunek wizyty u notariusza, z wypisami i dojazdem do domu, jest we wpisie koszt testamentu u notariusza.
Dla zapisobiercy windykacyjnego
Zapisobierca windykacyjny po śmierci spadkodawcy krok po kroku
Zapisobierca jest właścicielem od dnia śmierci, ale bez dokumentu nie wpisze się do księgi wieczystej ani nie sprzeda mieszkania. Postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia wymienia przedmiot zapisu i osobę, która go nabyła. Do długów spadkowych zapisobierca odpowiada solidarnie ze spadkobiercami do chwili działu spadku, ale tylko do wartości przedmiotu zapisu (art. 1034[1] § 1 i art. 1034[3] KC).
-
01
Zdecyduj w 6 miesięcy
Zapis można przyjąć albo odrzucić jak spadek (art. 981[5] i 1015 KC). Przy zadłużonym mieszkaniu odrzucenie bywa rozsądne.
-
02
Potwierdź nabycie
Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, gdy wszyscy są zgodni, albo wniosek do sądu spadku za 100 zł.
-
03
Wpisz się do księgi
Wniosek o wpis własności na podstawie zapisu kosztuje 150 zł (art. 42 ust. 3 u.k.s.c.).
-
04
Zgłoś do urzędu
SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia albo rejestracji aktu, jeśli należysz do najbliższej rodziny.
Pełną procedurę sądową, z listą załączników i odpowiedzią na pytanie, kiedy wystarczy notariusz, opisuje strona wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Gdy do podziału zostaje reszta majątku, kolejny krok to dział spadku u notariusza albo w sądzie.
Adwokat albo radca prawny
Kiedy przy zapisie windykacyjnym opłaca się prawnik
Przed testamentem
Gdy majątek to głównie jedno mieszkanie albo firma, a w rodzinie są osoby uprawnione do zachowku. Zestawienie zapisu, darowizny za życia i umowy o zrzeczenie się dziedziczenia rozstrzyga, kto komu będzie płacił.
Gdy dostałeś zapis
Długi spadkowe, kredyt na mieszkaniu i możliwe roszczenie rodzeństwa trzeba policzyć przed upływem sześciu miesięcy, bo później zapisu nie odrzucisz.
Gdy zostałeś pominięty
Pozew o zachowek przeciwko zapisobiercy wymaga wyceny mieszkania według cen z chwili orzekania (art. 995 § 2) i wykazania, że od spadkobierców zachowku nie uzyskasz.
Sprawdź wpis, zanim zapłacisz
Każdy adwokat i radca prawny ma numer wpisu na listę prowadzoną przez izbę; w naszym katalogu widzisz go przy profilu razem ze statusem, a specjalizację prawnik wskazuje sam na swoim profilu. Szerzej o całym przebiegu sprawy po śmierci bliskiej osoby piszemy na stronie o sprawach spadkowych. Gdy zamiast testamentu rozważasz przekazanie mieszkania za życia w zamian za opiekę, porównaj to z umową dożywocia.
Częste pytania
Zapis windykacyjny w pytaniach, które zadajecie najczęściej
- Co to jest zapis windykacyjny?
- Zapis windykacyjny to postanowienie testamentu sporządzonego u notariusza, na mocy którego wskazana osoba nabywa konkretny przedmiot, na przykład mieszkanie, z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 981[1] KC). Nie musi czekać na dział spadku ani zgodę spadkobierców. Przedmiot nie wchodzi do masy spadkowej dzielonej między spadkobierców.
- Czy zapis windykacyjny podlega zachowkowi?
- Tak. Przy obliczaniu zachowku wartość zapisu windykacyjnego dolicza się do spadku (art. 993 § 1 KC) i to bez względu na to, kiedy sporządzono testament. Zapisobierca płaci zachowek dopiero wtedy, gdy uprawniony nie może go dostać od spadkobiercy, i tylko do wysokości wzbogacenia (art. 999[1] § 1).
- Ile kosztuje zapis windykacyjny u notariusza?
- Maksymalna taksa za testament zawierający zapis windykacyjny wynosi 200 zł netto, czyli 246 zł z VAT (§ 8 pkt 4a rozporządzenia o taksie notarialnej). Kwota nie zależy od wartości mieszkania. Do tego wypisy po 6 zł netto za stronę. Notariusz może policzyć mniej, więcej nie.
- Czy zapis windykacyjny może być w testamencie własnoręcznym?
- Nie. Zapis windykacyjny wymaga testamentu w formie aktu notarialnego (art. 981[1] § 1 KC). Ten sam zapis w testamencie własnoręcznym działa najwyżej jako zapis zwykły, czyli daje tylko roszczenie do spadkobierców o przeniesienie własności, a nie samą własność.
- Czym różni się zapis zwykły od windykacyjnego?
- Zapis windykacyjny przenosi własność w chwili śmierci. Zapis zwykły zobowiązuje spadkobiercę do przeniesienia rzeczy, więc przy mieszkaniu potrzebna jest druga umowa u notariusza, a w razie oporu pozew. Zapis zwykły nie powiększa podstawy zachowku (art. 993 § 1), windykacyjny ją powiększa.
- Czy od zapisu windykacyjnego płaci się podatek?
- Najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha) jest zwolniona, jeśli zgłosi nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ust. 1 i 1a u.p.s.d.). Pozostali płacą podatek według swojej grupy.
- Kiedy zapisobierca staje się właścicielem mieszkania?
- Z chwilą otwarcia spadku, czyli w dniu śmierci spadkodawcy (art. 981[1] § 1 KC). Żeby to wykazać w banku, urzędzie czy księdze wieczystej, potrzebne jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego albo akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
- Czy można odrzucić zapis windykacyjny?
- Tak. Do zapisu windykacyjnego stosuje się przepisy o przyjęciu i odrzuceniu spadku (art. 981[5] KC), więc zapisobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o zapisie (art. 1015). Odrzucenie ma sens przy mieszkaniu obciążonym długiem albo gdy zapis rodziłby obowiązek zapłaty zachowku.
- Czy zapis windykacyjny może być pod warunkiem?
- Zasadniczo nie. Warunek i termin przy zapisie windykacyjnym uważa się za nieistniejące, a gdy bez nich spadkodawca nie uczyniłby zapisu, zapis jest nieważny i działa jak zapis zwykły pod warunkiem (art. 981[3] KC). Wyjątek: warunek, który spełnił się jeszcze przed śmiercią.
Podstawa: Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228) i ustawa o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478). Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Znajdź prawnika od testamentu i zachowku
68 258 adwokatów i radców prawnych z rejestrów NRA i KIRP, z numerem wpisu do sprawdzenia. Wybierz miasto i skontaktuj się z prawnikiem bezpośrednio. Masz pytanie przed pierwszą rozmową? Zadaj je i dostaniesz ogólną informację prawną.