Ile kosztuje separacja, opłata sądowa i koszt adwokata

Separacja kosztuje w sądzie 600 zł, gdy składasz pozew, albo 100 zł, gdy oboje małżonkowie bez wspólnych małoletnich dzieci składają zgodny wniosek. Gdy sąd orzeknie separację na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, zwraca połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł. Do tego dochodzi wynagrodzenie pełnomocnika i opłaty, o których mało kto wspomina: od alimentów dla małżonka i od podziału majątku w wyroku. Czym separacja różni się od rozwodu i kiedy sąd ją orzeka, opisujemy na stronie separacja, wniosek o separację i pozew o separację. Tu liczymy wyłącznie pieniądze.

Jeśli wiesz już, że potrzebujesz pełnomocnika, znajdź adwokata albo radcę prawnego w swoim mieście i sprawdź jego numer wpisu w rejestrze izby. Pytanie przed pierwszą rozmową możesz też zadać tutaj i dostać ogólną informację prawną.

Opłata sądowa od separacji, trzy kwoty i dwa zwroty

Opłata od separacji jest stała. Nie zależy od wartości mieszkania, zarobków ani liczby dzieci, bo separacja to sprawa o prawo niemajątkowe. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje trzy kwoty i dwa mechanizmy zwrotu.

Oba zwroty sąd robi z urzędu, nie trzeba o nie wnosić. Zwrot połowy następuje po uprawomocnieniu się wyroku, a dotyczy sytuacji, w której jedno z was złożyło pozew, ale na rozprawie oboje zażądaliście separacji bez orzekania o winie. To ważne przy wspólnych małoletnich dzieciach: zgodnego wniosku za 100 zł wtedy złożyć nie można (art. 61[1] § 3 KRO), więc droga przez pozew i zgodę na rozprawie daje w praktyce 300 zł opłaty netto.

Separacja a rozwód, koszty obok siebie

Opłata od pozwu o rozwód też wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1), a zwrot połowy przy zgodzie bez orzekania o winie działa tak samo. Różnica jest gdzie indziej. Rozwodu nie da się uzyskać zgodnym wnioskiem w trybie nieprocesowym, więc małżonkowie bez wspólnych małoletnich dzieci, którzy chcą tylko rozdzielić życie, zapłacą za separację 100 zł, a za rozwód co najmniej 300 zł. Separację łatwiej też wykazać, bo wystarczy rozkład pożycia zupełny, bez trwałości, a to oznacza krótszy proces i mniej posiedzeń.

Jest jeszcze jeden koszt, którego separacja nie ma, a rozwód może mieć: po rozwodzie bez orzekania o winie alimenty dla małżonka wygasają zwykle po pięciu latach. W separacji ten limit nie działa (art. 61[4] § 4 KRO wyłącza art. 60 § 3). Dla małżonka, który płaci, separacja może więc wyjść drożej w długim terminie, a dla tego, który alimenty dostaje, taniej.

Koszt adwokata przy separacji i stawka, której rozporządzenie nie podaje

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie wymienia w sprawach rodzinnych rozwód i unieważnienie małżeństwa (720 zł), ustanowienie rozdzielności majątkowej (720 zł) i alimenty (240 zł), ale separacji nie wymienia wcale (§ 4 ust. 1). W takiej sytuacji stawkę minimalną ustala się według sprawy najbardziej zbliżonej rodzajem (§ 20), a najbliższy separacji jest rozwód. Rozporządzenie dla radców prawnych ma identyczny układ.

Stawka minimalna nie jest cennikiem kancelarii. To kwota, którą sąd bierze za podstawę, gdy zasądza koszty zastępstwa od przegranej strony (art. 98 KPC). Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalasz z pełnomocnikiem w umowie i zwykle zależy od tego, czy spór dotyczy winy, ile będzie rozpraw i czy w tej samej sprawie idą wnioski o dzieci, mieszkanie i majątek. Przy rozmowie o umowie zapytaj o trzy rzeczy: czy wynagrodzenie jest ryczałtem za całą instancję, czy za każdą rozprawę, co się dzieje z wynagrodzeniem przy pojednaniu i czy obejmuje wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas procesu.

Pełnomocnik musi mieć pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia właśnie tej sprawy (art. 426 KPC), ogólne nie wystarczy. Od pełnomocnictwa złożonego w sądzie płaci się 17 zł opłaty skarbowej.

Opłaty dodatkowe w wyroku o separację

Wyrok o separacji może rozstrzygnąć więcej niż samo rozdzielenie małżonków, a ustawa każe za niektóre z tych rozstrzygnięć dopłacić (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.). Płaci je nie ten, kto złożył pozew, tylko ten, kogo dotyczy rozstrzygnięcie.

• Alimenty dla małżonka. Gdy sąd zasądzi alimenty na rzecz małżonka, zobowiązany płaci opłatę stosunkową od zasądzonego roszczenia. Wartością są alimenty za rok (art. 22 KPC): przy 1 000 zł miesięcznie liczy się od 12 000 zł. Alimenty na dzieci tej opłaty nie wywołują.
• Podział majątku w wyroku. Gdy sąd na wniosek dzieli majątek wspólny już w wyroku (art. 58 § 3 w związku z art. 61[3] § 1 KRO), pobiera opłatę jak od wniosku o podział: 1 000 zł albo 300 zł, gdy wniosek zawiera zgodny projekt podziału (art. 38).
• Eksmisja jednego z małżonków. Nakazanie eksmisji w wyroku także wywołuje opłatę w wysokości przewidzianej od pozwu w takiej sprawie.

Osobno płaci się za dowody, jeśli sąd je dopuści, na przykład za opinię zespołu specjalistów przy sporze o dzieci. Kwotę zaliczki ustala sąd w postanowieniu, więc nie da się jej podać z góry.

Tańsza droga, gdy chodzi tylko o majątek

Wiele osób wybiera separację wyłącznie po to, żeby odciąć się od długów drugiej strony, bo orzeczenie separacji z mocy prawa tworzy rozdzielność majątkową (art. 54 § 1 KRO). Jeśli małżonkowie się zgadzają, ten sam skutek daje umowa majątkowa w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 KRO). Maksymalna taksa notarialna za umowę majątkową małżeńską wynosi 400 zł netto (§ 8 pkt 2 rozporządzenia o taksie notarialnej), do tego VAT i wypisy. Termin można umówić u notariusza w swoim mieście i załatwić sprawę przy jednej wizycie, bez rozprawy.

Gdy drugi małżonek się nie zgadza, a powodem są jego długi albo rozrzutność, każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd z ważnych powodów (art. 52 § 1 KRO). Opłata od takiego pozwu wynosi 200 zł (art. 27 pkt 6 u.k.s.c.), a stawka minimalna pełnomocnika 720 zł (§ 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia). Małżeństwo trwa wtedy bez zmian, zmienia się tylko ustrój majątkowy. Szczegóły są na stronie o rozdzielności majątkowej ustanowionej przez sąd.

Ile kosztuje separacja, przykładowe rachunki

Poniżej trzy typowe sytuacje, policzone wyłącznie z opłat sądowych i stawek minimalnych. Wynagrodzenie pełnomocnika z umowy dolicz według tego, co ustalisz z kancelarią.

Ostatni wiersz pokazuje, gdzie naprawdę rosną koszty. Sam spór o winę nie podnosi opłaty sądowej, ale wydłuża proces, a strona uznana za winną może zapłacić drugiej koszty zastępstwa. Przy zgodzie bez orzekania o winie ten koszt zwykle znika.

Kto płaci za separację i czy można nie płacić

Opłatę od pozwu wnosi ten, kto go składa, a przy zgodnym wniosku oboje, choć wystarczy jedna wpłata. Po wyroku sąd rozlicza koszty według wyniku sprawy. Przy separacji bez orzekania o winie nikt jej nie przegrywa w całości, więc sąd może koszty wzajemnie znieść (art. 100 KPC), a wtedy każdy płaci swojego pełnomocnika sam. Kto nie może zapłacić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych razem z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Sąd może też ustanowić pełnomocnika z urzędu.

Uważaj na jedną pułapkę zgodnego wniosku. Jeżeli którekolwiek z was cofnie zgodę, postępowanie zostaje umorzone (art. 567[2] § 1 KPC). Całość opłaty wraca tylko przy pojednaniu (art. 79 ust. 2), a połowa wtedy, gdy wniosek cofnięto przed rozpoczęciem posiedzenia (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a). Potem zostaje pozew za 600 zł. Jeśli nie masz pewności co do drugiej strony, tańsza okazuje się od razu droga procesowa.

Po orzeczeniu separacji wracają zwykle kolejne sprawy z własnymi kosztami, najczęściej podział majątku wspólnego i alimenty na dziecko. Jeśli rozważasz jednak zakończenie małżeństwa, porównaj koszty ze sprawą rozwodową krok po kroku.