Zmiana izby adwokackiej: terminy i procedura

Zmiana izby adwokackiej następuje przez pisemne zawiadomienie, które trzeba złożyć najpóźniej 30 dni przed rozpoczęciem działalności w nowej siedzibie, i to do dwóch rad naraz: tej, na której terenie otwierasz kancelarię, oraz tej, w której jesteś dotąd wpisany. Nowa okręgowa rada adwokacka ma 30 dni na wpisanie Cię na swoją listę, a dopiero po tym wpisie dotychczasowa rada skreśla Cię ze swojej. Podstawą jest art. 71a Prawa o adwokaturze.

Najważniejsze w tej procedurze jest to, czym ona nie jest. To nie jest wniosek o wpis rozpatrywany uznaniowo, jak przy wejściu do zawodu. Ustawa mówi „adwokat może przenieść siedzibę zawodową", czyli daje prawo, a nie prosi o zgodę. Rada nowej izby nie ocenia, czy przenosiny są uzasadnione, i nie może ich zablokować dlatego, że ma dużo członków albo że ktoś nie odbył u niej aplikacji. Jedyna przeszkoda przewidziana w przepisie jest jedna i opisujemy ją niżej.

Dlaczego zmiana siedziby zawodowej w ogóle zmienia izbę

Bo przynależność do izby idzie za miejscem wykonywania zawodu, a nie za miejscem zamieszkania. Art. 38 ust. 1 Prawa o adwokaturze stanowi, że izbę adwokacką stanowią adwokaci i aplikanci adwokaccy mający siedzibę zawodową na terenie izby. Nie ma tu wyboru: jeżeli przenosisz kancelarię do okręgu innej izby, zmieniasz izbę, nawet jeśli wolałbyś zostać w dawnej. Działa to też w drugą stronę, czyli przeprowadzka prywatna bez zmiany siedziby kancelarii niczego w przynależności nie zmienia.

Warto pamiętać, że mapa izb nie pokrywa się z mapą województw. Izb adwokackich jest 24, województw 16, a granice izb idą za podziałem terytorialnym administracji sądowej. Przenosiny o sto kilometrów mogą więc nie zmienić izby, a przeprowadzka do sąsiedniego miasta może ją zmienić. Pełne zestawienie wraz z liczbą adwokatów w każdej izbie znajdziesz w opracowaniu o tym, czym jest izba adwokacka i jak dzieli się samorząd.

Terminy i kolejność czynności przy zmianie izby

Cała procedura mieści się w sześciu ustępach art. 71a i sprowadza się do czterech kroków. Poniższa tabela układa je w kolejności, w jakiej faktycznie następują, razem z terminem przypisanym każdemu z nich.

Zwróć uwagę na kolejność, bo jest odwrotna niż podpowiada intuicja. Nie wypisujesz się najpierw ze starej izby, żeby móc wpisać się do nowej. Najpierw wpisuje nowa rada, a dopiero potem stara skreśla, i to na podstawie zawiadomienia otrzymanego od tej nowej. Dzięki temu nie ma ani jednego dnia, w którym byłbyś poza samorządem i bez prawa wykonywania zawodu. To także powód, dla którego nie trzeba składać w dawnej izbie żadnego wniosku o skreślenie: ona zrobi to z urzędu.

Kiedy przeniesienia siedziby zawodowej nie da się przeprowadzić

Jest dokładnie jedna taka sytuacja. Art. 71a ust. 2 stanowi, że adwokat nie może przenieść siedziby zawodowej do okręgu innej izby, jeżeli wszczęto przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne. Przepis jest kategoryczny i nie przewiduje wyjątków ani zgody dziekana. Sens jest oczywisty: chodzi o to, żeby postępowanie toczyło się przed sądem dyscyplinarnym izby, która je wszczęła, i żeby nie dało się go zgubić po drodze między samorządami.

Skoro przeszkodą jest wszczęte postępowanie, to samo złożenie skargi na adwokata jeszcze przenosin nie blokuje, dopóki postępowanie nie zostanie wszczęte. Po prawomocnym zakończeniu sprawy przeszkoda odpada. Warto o tym pamiętać przy planowaniu terminu, bo to jedyny element tej procedury, który potrafi ją zatrzymać na miesiące, a nie na dni.

Co zmienia się po przeniesieniu, a co zostaje

Zmienia się przede wszystkim to, komu płacisz i przed kim odpowiadasz. Składki roczne ustala zgromadzenie każdej izby osobno, na podstawie art. 40 pkt 3 Prawa o adwokaturze, więc kwota po przenosinach będzie inna niż dotychczas, czasem zauważalnie. Aktualne stawki i to, z czego składa się cała opłata, zebraliśmy w zestawieniu o składce adwokackiej. Zmienia się też właściwy sąd dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny, bo są to organy konkretnej izby.

Nie zmienia się natomiast nic w samym uprawnieniu do wykonywania zawodu. Numer wpisu nadaje nowa izba, ale prawo wykonywania zawodu jest jedno i trwa nieprzerwanie. Nie zmienia się także obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej, rozliczane w ramach umowy generalnej samorządu, choć po przenosinach warto sprawdzić, czy dane adresowe w polisie zostały zaktualizowane. Zakres i sumy gwarancyjne opisuje strona o OC adwokata. Akta osobowe i dyscyplinarne wędrują za Tobą do nowej rady, więc historia zawodowa nie zaczyna się od zera.

Poza formalnościami zostaje strona praktyczna, o której łatwo zapomnieć przy czytaniu przepisu. Nowa siedziba to zwykle nowa umowa najmu, zmiana adresu w CEIDG, na pieczątce i w korespondencji z sądami, a często także zatrudnienie pierwszej osoby do sekretariatu w mieście, w którym nie zna się jeszcze nikogo. Trzydziestodniowy termin z ustawy dotyczy wyłącznie zawiadomienia, a nie tych spraw, więc w praktyce przygotowania zaczynają się znacznie wcześniej.

Czy zmiana izby wygląda tak samo u radców prawnych

Mechanizm jest analogiczny, ale podstawa prawna inna, bo radców prawnych dotyczy ustawa o radcach prawnych, a nie Prawo o adwokaturze. Tam również przynależność do okręgowej izby wynika z miejsca wykonywania zawodu, a odpowiednikiem okręgowej rady adwokackiej jest rada okręgowej izby radców prawnych. Okręgowych izb radców prawnych jest 19, czyli o pięć mniej niż izb adwokackich, więc ta sama przeprowadzka może zmienić izbę adwokatowi, a nie zmienić jej radcy prawnemu.

Osobną sprawą, mimo podobnie brzmiącej nazwy, jest przejście z adwokatury do samorządu radców prawnych. To nie jest odmiana przeniesienia siedziby, tylko zmiana zawodu: wymaga skreślenia z listy adwokatów i wpisu na listę radców prawnych w trybie przewidzianym w ustawie o radcach prawnych. Art. 71a w ogóle tej sytuacji nie dotyczy. Czym różnią się oba zawody i kiedy wybór ma realne znaczenie, wyjaśniamy w tekście o różnicach między radcą prawnym a adwokatem.

Trzy pułapki, które kosztują najwięcej czasu

Liczenie terminu od złożenia dokumentów, a nie od rozpoczęcia działalności. Trzydzieści dni z art. 71a ust. 4 liczy się wstecz od dnia, w którym zaczynasz działalność zawodową w nowej siedzibie. Jeżeli podpiszesz umowę najmu i otworzysz kancelarię w tym samym miesiącu, w którym wysyłasz zawiadomienie, termin jest już przekroczony. Datę rozpoczęcia trzeba w zawiadomieniu wskazać, więc nie da się jej ustalić po fakcie.

Zawiadomienie tylko jednej rady. Przepis wymaga poinformowania obu: tej, na której terenie ustanawiasz nową siedzibę, i tej, w której jesteś dotąd wpisany. Zawiadomienie samej nowej izby wydaje się wystarczające, skoro to ona i tak poinformuje starą o wpisie, ale ustawa wymaga obu zawiadomień jako czynności adwokata. To najczęstszy błąd formalny przy tej procedurze.

Traktowanie zawiadomienia jak wniosku i czekanie na zgodę. Rada nowej izby nie wydaje zgody, tylko dokonuje wpisu, i ma na to termin. Jeżeli 30 dni od zawiadomienia mija, a wpisu nie ma, to nie jest sytuacja, w której trzeba grzecznie czekać dalej: warto wtedy pisemnie przypomnieć o terminie z art. 71a ust. 5, powołując datę doręczenia zawiadomienia.

Najczęstsze pytania

Czy do zmiany izby adwokackiej potrzebna jest zgoda dziekana?

Nie. Art. 71a ust. 1 daje adwokatowi prawo przeniesienia siedziby zawodowej, a rada nowej izby dokonuje wpisu, a nie wyraża zgody. Dziekan nie może odmówić przyjęcia adwokata do izby ani uzależnić przenosin od dodatkowych warunków. Jedyne ustawowe ograniczenie to wszczęte postępowanie dyscyplinarne, wskazane w ust. 2.

Ile trwa zmiana izby adwokackiej?

Od zawiadomienia do skreślenia z listy dawnej izby zwykle około półtora do dwóch miesięcy. Składa się na to 30 dni, jakie nowa rada ma na wpis, oraz 14 dni na poinformowanie rady dotychczasowej, po czym ta skreśla adwokata ze swojej listy. Sam adwokat może rozpocząć działalność w nowej siedzibie w dacie, którą wskazał w zawiadomieniu, jeśli zachował trzydziestodniowe wyprzedzenie.

Czy aplikant adwokacki może zmienić izbę?

Art. 71a dotyczy adwokatów i ich siedziby zawodowej, a nie aplikantów, którzy siedziby zawodowej nie mają. Zmiana izby przez aplikanta odbywa się więc w innym trybie, na wniosek kierowany do rad obu izb, i wiąże się z przeniesieniem szkolenia oraz dokumentacji przebiegu aplikacji. W praktyce decydują tu uchwały samorządowe i regulaminy odbywania aplikacji, a nie art. 71a, dlatego warto ustalić szczegóły bezpośrednio w obu radach.

Czy po zmianie izby trzeba płacić składkę w dwóch izbach?

Nie. Składkę płaci się w izbie, której jest się członkiem, a członkostwo w dawnej izbie ustaje z chwilą skreślenia z jej listy. Ponieważ skreślenie następuje dopiero po wpisie w nowej izbie, w okresie przejściowym trzeba pilnować, za które miesiące rozliczasz się z którą radą, zwłaszcza przy składkach płaconych z góry za kwartał lub rok.

Czy zmiana izby wpływa na toczące się sprawy klientów?

Nie wpływa. Pełnomocnictwa i obrony pozostają w mocy, bo prawo wykonywania zawodu trwa nieprzerwanie, a zmienia się jedynie izba, w której adwokat jest wpisany. Praktyczną konsekwencją jest natomiast obowiązek podania sądom i klientom nowego adresu do doręczeń, bo korespondencja wysłana na dotychczasowy adres wywołuje skutki procesowe.