Jak ogłosić upadłość konsumencką: wniosek, koszty i ile to trwa

Upadłość konsumencką ogłasza sąd na Twój wniosek. Wniosek składa się elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) do sądu rejonowego, wydziału upadłościowego, właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania. Opłata sądowa wynosi 30 zł. Warunek: jesteś osobą fizyczną bez działalności gospodarczej i od co najmniej trzech miesięcy nie jesteś w stanie spłacać wymagalnych długów.

Tyle wersja skrócona. Poniżej cała procedura krok po kroku: kto może złożyć wniosek, jakie dokumenty przygotować, jak wygląda formularz w KRZ, ile to wszystko trwa i jakie błędy najczęściej wydłużają plan spłaty z 3 lat do 7. Ogólne omówienie instytucji, z tabelą etapów i kosztów, znajdziesz na stronie upadłość konsumencka: prawnik, koszty i na czym polega.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką

Upadłość konsumencka jest dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej i stały się niewypłacalne. Niewypłacalność to stan, w którym utraciłeś zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań, a ustawa każe domniemywać, że tak jest, gdy opóźnienie w zapłacie przekracza trzy miesiące. Nie ma znaczenia, ile masz długów ani u ilu wierzycieli: upadłość konsumencką można ogłosić nawet z jednym wierzycielem.

Z procedury korzystają też byli przedsiębiorcy. Jeżeli zamknąłeś jednoosobową firmę i wykreśliłeś ją z CEIDG, długi firmowe rozlicza się razem z prywatnymi w upadłości konsumenckiej. W praktyce to częsta droga po utracie płynności, na przykład gdy kontrahenci przestali płacić. Warto przy tym wiedzieć, że dopóki firma jeszcze działa, niezapłacone faktury są aktywem: można je wystawić na sprzedaż na giełdzie wierzytelności i odzyskać część pieniędzy, zanim problem urośnie do niewypłacalności.

Tu trzeba rozdzielić dwa pojęcia, które w poradnikach zlewają się w jedno, choć siedzą w różnych przepisach i mają zupełnie różne skutki. Wina umyślna albo rażące niedbalstwo (na przykład branie kolejnych chwilówek na spłatę poprzednich przy pełnej świadomości, że nie ma z czego ich oddać) nie zamyka drogi do oddłużenia, tylko wydłuża plan spłaty: nie może być wtedy krótszy niż 36 ani dłuższy niż 84 miesiące (art. 491[15] ust. 1a Prawa upadłościowego).

Co innego doprowadzenie do niewypłacalności w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie składników majątku i celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań. Wtedy sąd wydaje postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty oraz umorzenia zobowiązań, czyli postępowanie kończy się bez oddłużenia (art. 491[14a] ust. 1 pkt 1). Ten sam przepis w punkcie 2 blokuje drugą upadłość przez dziesięć lat od poprzedniego umorzenia. W obu wypadkach furtką pozostają wyłącznie względy słuszności lub względy humanitarne. To rozróżnienie robi największą różnicę w całym postępowaniu i dlatego opis przyczyn niewypłacalności jest najważniejszą częścią wniosku.

Krok 1: sprawdź, czy upadłość jest najlepszym wyjściem

Upadłość konsumencka umarza długi, ale nie wszystkie i nie za darmo. Umorzeniu nie podlegają alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny i obowiązek naprawienia szkody z wyroków karnych ani długi zatajone przed syndykiem. Do masy upadłości wchodzi Twój majątek, w tym mieszkanie i samochód, a część wynagrodzenia będzie przez czas planu spłaty trafiać do wierzycieli.

Zanim złożysz wniosek, policz alternatywy. Przy stabilnych dochodach i majątku, którego nie chcesz stracić, sensownym wyjściem bywa układ konsumencki (porozumienie z wierzycielami zatwierdzane przez sąd, bez likwidacji majątku) albo zwykłe negocjacje: rozłożenie na raty, umorzenie odsetek. Prawnik od oddłużeń porówna oba scenariusze na Twoich liczbach. Jeżeli nie wiesz, od czego zacząć, opisz swoją sytuację, a podpowiemy dziedzinę prawa i pokażemy prawników, którzy prowadzą takie sprawy.

Krok 2: przygotuj dokumenty do wniosku

Formularz w KRZ wymaga konkretnych danych, nie ogólników. Zanim usiądziesz do wniosku, zbierz:

• Pełną listę wierzycieli: nazwa, adres, wysokość długu i termin zapłaty każdej wierzytelności. Pomogą umowy kredytowe i pożyczkowe, wezwania do zapłaty, pisma od komorników, raport z BIK.
• Spis majątku: nieruchomości, pojazdy, oszczędności, wartościowe ruchomości, z szacunkową wyceną. Zatajenie składnika majątku to jeden z powodów odmowy oddłużenia.
• Dokumenty o dochodach: umowa o pracę, zaświadczenie o zarobkach, decyzja o emeryturze lub rencie, ewentualnie zaświadczenie o statusie bezrobotnego.
• Koszty utrzymania: czynsz, media, leki, wydatki na dzieci. Od tego zależy, ile sąd zostawi Ci na życie przy planie spłaty.
• Historię problemów finansowych: kiedy i dlaczego przestało się spinać. Choroba, utrata pracy, rozwód, nieuczciwy kontrahent: to fakty, które uzasadniają, że nie było rażącego niedbalstwa.

Krok 3: złóż wniosek przez Krajowy Rejestr Zadłużonych

Wnioski upadłościowe obsługuje system teleinformatyczny KRZ prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Zakładasz konto (potwierdzisz tożsamość profilem zaufanym, e-dowodem albo podpisem kwalifikowanym), wypełniasz formularz wniosku o ogłoszenie upadłości i opłacasz go online. Opłata sądowa to 30 zł. Konsument może wyjątkowo złożyć wniosek także papierowo w biurze podawczym sądu, ale praktyka i wygoda są po stronie systemu: elektronicznie dostajesz też potem korespondencję z sądu i od syndyka.

Najważniejsza część wniosku to uzasadnienie. Sąd czyta je pod jednym kątem: czy niewypłacalność wynikła z okoliczności, na które nie miałeś wpływu, czy z lekkomyślności. Sposób opisania tych samych faktów potrafi zdecydować o tym, czy plan spłaty potrwa trzy lata, czy siedem. To ten moment, w którym pomoc adwokata lub radcy prawnego zwraca się najszybciej; o modelach rozliczeń z prawnikiem piszemy w tekście o stawkach adwokackich.

Krok 4: sąd rozpoznaje wniosek

Wniosek trafia do sądu rejonowego, wydziału gospodarczego do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania. Sąd rozpoznaje go zwykle na posiedzeniu niejawnym, bez rozprawy, w terminie od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od obłożenia konkretnego wydziału. Jeżeli wniosek jest kompletny i przekonujący, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości i wyznacza syndyka.

Od dnia ogłoszenia upadłości egzekucje komornicze dotyczące długów objętych masą zostają zawieszone z mocy prawa, a po uprawomocnieniu postanowienia są umarzane. Wierzyciele przestają dzwonić do Ciebie, a zaczynają zgłaszać wierzytelności syndykowi. Informacja o upadłości pojawia się w publicznym Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Krok 5: syndyk, plan spłaty i umorzenie długów

Syndyk ustala skład masy upadłości i spienięża majątek, który do niej wchodzi. Jeżeli masz mieszkanie, zostanie sprzedane, ale z uzyskanej sumy wydziela się kwotę na wynajem lokalu dla Ciebie i rodziny na okres od 12 do 24 miesięcy. Jeżeli majątku nie masz, ten etap jest krótki i sprowadza się do raportu syndyka.

Następnie sąd ustala plan spłaty wierzycieli: comiesięczną ratę dopasowaną do Twoich realnych możliwości, na okres do 36 miesięcy (od 36 do 84 przy winie umyślnej lub rażącym niedbalstwie). Gdy Twoja sytuacja trwale nie pozwala na jakiekolwiek spłaty, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu. Po wykonaniu planu sąd wydaje postanowienie stwierdzające jego wykonanie i umarza resztę długów sprzed dnia ogłoszenia upadłości. Od tego momentu zaczynasz z czystym kontem, z zastrzeżeniem długów, które z mocy ustawy nie podlegają umorzeniu.

Ustawa przewiduje jednak dwa progi, których polskie poradniki prawie nie cytują, bo kończą opis na „do 36 miesięcy". Jeżeli w drodze wykonania planu spłacisz co najmniej połowę zobowiązań objętych planem, nie może on zostać ustalony na okres dłuższy niż dwa lata, a przy spłacie co najmniej 70 procent tych zobowiązań nie dłuższy niż rok (art. 491[15] ust. 1c i 1b). Do tego dochodzi reguła liczenia z ustępu 1d: do okresu spłaty zalicza się czas od upływu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu. Przewlekłe postępowanie faktycznie skraca więc sam plan.

W czasie planu masz też obowiązki. Nie wolno dokonywać czynności prawnych dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć zdolność do wykonania planu, a do końca kwietnia każdego roku trzeba złożyć sądowi sprawozdanie z wykonania planu za poprzedni rok, z kopią rocznego zeznania podatkowego (art. 491[18] ust. 1 i 3). Zaniedbanie tych obowiązków, zatajenie przychodu albo ukrywanie majątku prowadzi do uchylenia planu spłaty, a wtedy zobowiązania nie podlegają umorzeniu i lata spłat idą na marne (art. 491[20]).

Ile trwa ogłoszenie upadłości konsumenckiej

Cała droga od wniosku do umorzenia długów zamyka się więc najczęściej w przedziale od roku do czterech lat. To dużo, ale przez ten czas jesteś pod ochroną: bez komornika, bez rosnących odsetek od długów objętych postępowaniem i z ratą, którą wyznaczył sąd, a nie windykator.

Najczęstsze błędy we wniosku o upadłość

• Niekompletna lista wierzycieli. Dług pominięty świadomie może nie zostać umorzony. Przed złożeniem wniosku pobierz raport BIK i sprawdź stare zobowiązania.
• Zatajenie majątku albo darowizn. Syndyk sprawdza przesunięcia majątkowe z ostatnich lat; darowanie mieszkania rodzinie tuż przed wnioskiem obróci się przeciwko Tobie.
• Uzasadnienie pisane emocjami. Sąd potrzebuje faktów i dat, nie ogólnego opisu trudnego losu. Chronologia zdarzeń z dokumentami działa najlepiej.
• Zawyżone koszty utrzymania. Nierealne kwoty podważają wiarygodność całego wniosku i psują negocjacje o wysokość raty w planie spłaty.
• Złożenie wniosku bez rozważenia układu. Czasem układ konsumencki pozwala zachować mieszkanie; tej opcji nie da się już wybrać po likwidacji majątku.

Najczęstsze pytania

Ile kosztuje ogłoszenie upadłości konsumenckiej?

Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. Koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka, pokrywa się z masy upadłości, a gdy majątku brakuje, tymczasowo wykłada je Skarb Państwa. Honorarium pełnomocnika jest umowne i zależy od liczby wierzycieli oraz stopnia skomplikowania sprawy.

Do jakiego sądu składa się wniosek o upadłość konsumencką?

Do sądu rejonowego, wydziału gospodarczego do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania. Wniosek składa się elektronicznie przez system Krajowego Rejestru Zadłużonych, który sam kieruje go do właściwego sądu.

Czy można ogłosić upadłość konsumencką bez prawnika?

Tak, formularz w KRZ może wypełnić każdy. Prawnik nie jest obowiązkowy, ale wpływa na wynik: kompletność listy wierzycieli i sposób uzasadnienia niewypłacalności decydują o długości planu spłaty. Przy majątku, wielu wierzycielach albo ryzyku zarzutu rażącego niedbalstwa pomoc pełnomocnika zwykle się zwraca.

Ile trwa upadłość konsumencka bez majątku?

Najkrócej ze wszystkich wariantów. Sąd rozpoznaje wniosek w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy, likwidacja masy jest symboliczna, a plan spłaty ustalany jest z bieżących dochodów na maksymalnie 36 miesięcy. Gdy dłużnik trwale nie ma możliwości spłat, sąd może umorzyć długi bez planu spłaty.

Ile razy można ogłosić upadłość konsumencką?

Ustawa nie podaje liczby, tylko blokadę czasową. Sąd odmawia ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku prowadzono wobec dłużnika postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań (art. 491[14a] ust. 1 pkt 2). Odstępstwo jest możliwe tylko ze względów słuszności lub względów humanitarnych, które sąd ocenia w konkretnej sprawie.

Co się dzieje z poręczycielem po ogłoszeniu upadłości?

Poręczyciel odpowiada dalej w pełnej wysokości, bo ustalenie planu spłaty nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela ani współdłużnika upadłego. Co ważniejsze, umorzenie zobowiązań działa również w relacji między upadłym a poręczycielem, więc osoba, która spłaciła za Ciebie dług, nie odzyska tych pieniędzy od Ciebie (art. 491[15] ust. 5). Warto powiedzieć o tym rodzinie przed złożeniem wniosku.

Co daje ogłoszenie upadłości konsumenckiej?

Zawieszenie i umorzenie egzekucji komorniczych, zatrzymanie narastania odsetek od długów objętych postępowaniem, ratę dopasowaną do możliwości zamiast żądań windykacji, a po wykonaniu planu spłaty umorzenie pozostałych zobowiązań. Ceną jest likwidacja majątku i wpis w publicznym rejestrze.

Jeżeli rozważasz ten krok, nie rób go w ciemno. Na stronie upadłości konsumenckiej zebraliśmy koszty, etapy i kryteria wyboru pełnomocnika, a w katalogu prawników znajdziesz adwokatów i radców prawnych z numerem wpisu i izbą wprost z rejestru. Konsultację możesz odbyć także zdalnie: porady prawne online mają taką samą wartość jak spotkanie w kancelarii.