W relacjach gospodarczych między przedsiębiorcami zakaz konkurencji po ustaniu umowy co do zasady może być nieodpłatny, ponieważ przepisy prawa cywilnego nie nakładają obowiązku wypłaty odszkodowania. Zapis taki może jednak zostać uznany za nieważny w sądzie, jeżeli jego zakres terytorialny lub przedmiotowy nadmiernie ogranicza Twoją swobodę działalności i narusza zasady współżycia społecznego lub reguły ochrony konkurencji.
Umowa franczyzy jest umową nienazwaną, do której zastosowanie mają ogólne przepisy Kodeksu cywilnego oraz zasada swobody umów określona w art. 353(1) Kodeksu cywilnego. W obrocie gospodarczym między przedsiębiorcami (B2B) nie obowiązują automatycznie reguły znane z prawa pracy, które bezwzględnie wymagają płacenia odszkodowania za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej po zakończeniu współpracy. Oznacza to, że sam brak zapisu o wynagrodzeniu czy odszkodowaniu nie powoduje automatycznej nieważności takiego zakazu.
Swoboda umów nie jest jednak nieograniczona. Postanowienia umowne nie mogą sprzeciwiać się ustawie, zasadom współżycia społecznego ani właściwości danego stosunku prawnego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że nałożenie na byłego franczyzobiorcę bezpłatnego zakazu konkurencji, który uniemożliwia mu zarobkowanie i pozbawia jedynego źródła utrzymania, może zostać uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu cywilnego, co prowadzi do nieważności takiego zapisu.
Bardzo istotne znaczenie ma również zakres terytorialny nałożonego zakazu oraz prawo ochrony konkurencji. W standardach prawa konkurencji przyjmuje się, że zakaz konkurencji po rozwiązaniu umowy franczyzy może być dopuszczalny jedynie wtedy, gdy jest niezbędny do ochrony przekazanego know-how, a jego zasięg terytorialny jest zazwyczaj ograniczony wyłącznie do lokalu lub terenu, na którym prowadzona była dotychczasowa działalność. Rozszerzenie zakazu na obszar całego miasta często wykracza poza uzasadnioną ochronę interesów franczyzodawcy i stanowi niedozwolone porozumienie ograniczające konkurencję.
Jeśli franczyzodawca zastrzegł karę umowną w wysokości pięćdziesięciu tysięcy złotych, istnieje ryzyko, że podejmie próbę jej wyegzekwowania na drodze sądowej w razie otwarcia przez Ciebie kawiarni. W toku ewentualnego procesu możesz bronić się zarzutem nieważności całej klauzuli konkurencyjnej, powołując się na jej nieodpłatność, zbyt szeroki zasięg terytorialny oraz zagrożenie dla Twojej egzystencji. Dodatkowo w procesie przysługuje uprawnienie do zgłoszenia żądania miarkowania, czyli obniżenia kary umownej na podstawie art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego, jeśli kara jest rażąco wygórowana.
Ocena ważności zapisu zależy od wielu szczegółów, w tym od stopnia unikalności przekazanego Ci know-how, faktycznego rozmiaru rynku lokalnego oraz dokładnego brzmienia samej umowy. Ze względu na ryzyko naliczenia wysokiej kary finansowej zalecana jest indywidualna konsultacja z adwokatem lub radcą prawnym przed podjęciem wiążących decyzji o otwarciu nowego lokalu.
Tę odpowiedź przygotowała sztuczna inteligencja, nie prawnik. To ogólna informacja prawna, a nie porada prawna w Twojej indywidualnej sprawie. Może zawierać błędy albo nie uwzględniać wszystkich okoliczności, dlatego sprawdź podaną podstawę prawną w aktualnym tekście ustawy. Odpowiedź nie zastępuje konsultacji z adwokatem lub radcą prawnym i nie tworzy relacji z pełnomocnikiem. Jeśli Twoja sprawa toczy się przed sądem albo biegnie w niej termin, skontaktuj się z pełnomocnikiem.